Bandschuurmachine (Belt Sander)

De bandschuurmachine (belt sander) is een machine waarbij een schurende band die tussen twee rollen draait, materiaal van het werkstuk verwijdert. In het pijpenatelier is dit een van de belangrijkste gereedschappen tijdens de vormgevingsfase: het wordt gebruikt om de ruwe vorm van de geboorde kop (stummel) uit te snijden, overtollig materiaal van het mondstuk te verwijderen, en in sommige ateliers ook om briarblokken voor te bereiden voordat ze op de draaibank komen. Welke van deze taken op welke machine wordt uitgevoerd, hangt af van hoe flexibel de band kan buigen; daarom wordt de soort schuurmiddel belangrijker geacht dan het merk van de machine. Voor de plaats van vormgeving binnen het productieproces kan het artikel hoe wordt een pijp gemaakt worden geraadpleegd.

Keuze van band en schuurmiddel

Het gewicht van de stof op de rug van de band bepaalt rechtstreeks wat ermee gedaan kan worden. In de schuurmiddelenindustrie worden stofruggen aangeduid met letters; de dunste en meest flexibele daarvan is het "J"-gewicht. X- en Y-gewichten zijn steviger en gaan langer mee, maar passen zich minder gemakkelijk aan een gebogen oppervlak aan. Bij opstellingen die met de vinger worden bijgestuurd, wordt daarom naar het J-gewicht gezocht. Bij de overgang van ruwe vorm naar een net oppervlak geldt het achtereenvolgens gebruiken van de korrels 120, 180, 220 en 320 als gangbare volgorde. Banden van gevestigde fabrikanten als Klingspor, Norton, Hermes en 3M gelden als maatstaf voor dit werk; de goedkopere productlijnen van diezelfde fabrikanten geven niet altijd hetzelfde resultaat.

Gecombineerde tafelmodellen

De meest voorkomende kant-en-klare machine in ateliers is het gecombineerde type met aan de ene kant een band van 1 x 42 inch en aan de andere kant een schijf van 8 inch; het model 31-340 van Delta is een bekend voorbeeld van deze klasse en heeft een tafel die gekanteld kan worden om onder een hoek te werken. Bij zo'n machine gebeurt het eigenlijke werk op de band. Door de achterliggende steunplaat te verwijderen, komt de band vrij te bewegen, wat het aanpassen aan bolle oppervlakken vergemakkelijkt. Ook het verwijderen van overtollig vulkaniet van een met de hand gesneden mondstuk en het ruw vormgeven van de knop (button) kan hier gebeuren; voor het gedrag van mondstukmaterialen kan het artikel mondstukmaterialen worden geraadpleegd.

De schijf van diezelfde machine is beperkt bruikbaar voor het vormgeven van de kop. Omdat de schijf dicht bij het tafeloppervlak blijft, is er geen ruimte om de kop te draaien en van hoek te veranderen; ook de beschermkap ervoor bemoeilijkt dit. Daarom geven de meeste meesters er de voorkeur aan om een vormgevingsschijf op de as van de draaibank of op een motor die alleen voor dit doel is bestemd, te monteren.

Blokken haaks maken

Er is één taak waarvoor de schijf van de gecombineerde machine onbetwistbaar nuttig is: blokken haaks maken voordat ze worden geboord. De tafel wordt met een winkelhaak precies op 90° ten opzichte van het schijfoppervlak ingesteld, de zijgeleider wordt op nul gezet, en de zijden van het blok worden zo bijgewerkt dat ze loodrecht op elkaar staan. Een blok met loodrechte zijden komt, aan welke zijde het ook aan de zelfcentrerende plaat wordt bevestigd, gecentreerd te zitten. Dit is een van de details die bepalen of het rookkanaal precies in het midden van de ketelbodem uitkomt; voor meer hierover kan het artikel boren op de draaibank worden geraadpleegd.

Flexibele bandopstellingen in het atelier

Vooral onder Europese meesters komen machines veel voor die werken met een lange, tussen twee rollen gespannen band zonder achterliggende steun; de ateliers van Tom Eltang en Rainer Barbi worden genoemd als bekende voorbeelden van dit soort opstellingen. Omdat de niet-ondersteunde band met de vingers in de gewenste kromming kan worden geduwd, leent hij zich voor smalle overgangen zoals de aansluiting van ketel en steel; hoe langer de band, hoe groter de flexibiliteit. Dit vereist echter vaardigheid, en er wordt aangegeven dat het daarom een langere gewenningsperiode vergt dan een kant-en-klare machine.

Bij dit type machine springen twee punten in het oog. Ten eerste elektrostatische lading: de wrijving van de band op de rollen en op het werkstuk bouwt een aanzienlijke lading op, en daarom wordt aangeraden om ten minste één van de rollen van geleidend materiaal te maken en de opstelling te aarden. Het ontladen van deze lading wordt beschouwd als een risico, zowel voor een schok als voor het ontsteken van fijn stof in de lucht. Ten tweede de snelheid; volgens de gegevens wordt een motortoerental van ongeveer 800-1000 omwentelingen per minuut als geschikt beschouwd, en bij hogere snelheden verbranden de vingers die de band sturen. Omdat dit werk geen hoog koppel vereist, wordt een motor met een klein vermogen als voldoende beschouwd; indien nodig wordt de snelheid met een getrapte poelie verlaagd.