Aanvoer van Briarblokken

De aanvoer van briarblokken is de eerste beslissing die een pijpenmaker neemt voordat hij achter de werkbank gaat zitten. De wortelknol van de heideboom wordt uit de grond gehaald, in de zaagwerkplaats in blokken verdeeld, gekookt en gedurende lange tijd te drogen gelegd; wanneer het blok in handen van de meester komt, ligt er al een over jaren gespreide reeks bewerkingen achter. Van welke schakel in deze keten het blok wordt betrokken, bepaalt hoeveel de maker kan weten over het hout dat hij in handen heeft. Daarom wordt de aanvoer van briar in het pijpenmaken niet gezien als een kwestie van inkoop, maar als een verlengstuk van materiaalkennis.

Twee Blokvormen, Bepaald door de Snede

Degene die de wortelknol in blokken verdeelt, kiest bij elke snede tussen twee doelen: ofwel richt hij zich op het aantal te verkrijgen stukken, ofwel op de richting van de adering in de stukken. Dit is de reden waarom er twee onderling verschillende houtvormen naar de werkplaatsen gaan.

De snede die zich richt op het aantal stukken, levert de ebauchon op. Deze blokken, gehaald uit het binnenste deel van de wortelknol, zijn ruwweg rechthoekig en hoekig; omdat hun oppervlakken in de zaagwerkplaats zijn recht gezaagd, zijn ze gemakkelijk op de werkbank vast te zetten. Daarentegen wordt de plaats van de adering grotendeels aan het toeval overgelaten. Aangenomen wordt dat de grote meerderheid van de pijpen die van briar zijn gemaakt, uit dit soort blokken komt.

De snede die zich richt op de richting van de adering, levert de plateau (plateaux) op. Deze stukken, gehaald uit het buitenste deel van de wortelknol, hebben de vorm van een kwart cirkel en zijn groter dan de ebauchon; aan hun buitenzijde dragen ze de harde schors die in contact stond met de aarde. Het aantal plateaus dat uit dezelfde wortelknol komt, is gering. Pijpen met duidelijke rechte adering (straight grain) worden vrijwel altijd van plateaublokken gemaakt. De relatie tussen de blokvorm en het patroon dat aan het oppervlak verschijnt, wordt afzonderlijk behandeld in het artikel over adering.

Hoeveel Is er te Weten over de Geschiedenis van het Hout

Blokken bereiken werkplaatsen via drie structurele kanalen. Deze kanalen vormen een reeks wat betreft de traceerbaarheid van de geschiedenis van het hout.

Het uiterste met de hoogste traceerbaarheid is rechtstreeks zaken doen met de zaagwerkplaats. Van welke partij het hout afkomstig is, hoe lang het is bewaard en hoe het is opgeslagen, is bekend; bovendien komt er materiaal binnen in grote hoeveelheden en van vergelijkbare kwaliteit. Daar staat tegenover dat vrijwel alle zaagwerkplaatsen een minimale bestelhoeveelheid vereisen, wat betekent dat iemand die af en toe een pijp maakt, jarenlang niet door zoveel blokken heen zou komen. Omdat vrijwel alle wortelknollen die de pijphandel voeden uit het Middellandse Zeegebied komen, moet een koper van buiten die regio ook rekening houden met invoer- en internationale betalingsprocedures.

In het midden bevinden zich gevestigde meesters met een langdurige relatie met de zaagwerkplaatsen. Het hout van een meester die uit zijn eigen voorraad blokken verkoopt aan liefhebbers en jonge makers, is hout waarvan de kwaliteit bekend is, omdat het uit dezelfde partij komt die hij zelf gebruikt; er kan zelfs een kant-en-klaar, op maat geboord setje uit voortkomen. Deze weg heeft nog een voordeel dat los staat van het hout: de koper krijgt tevens de gelegenheid iemand die het vak kent te raadplegen.

Het uiterste met de laagste traceerbaarheid zijn bedrijven die gespecialiseerd zijn in pijpenmaakmateriaal en -gereedschap. Voor kleine hoeveelheden is dit het praktischste kanaal, en het binnenkomende hout is meestal van goede kwaliteit; maar hoeveel jaar het blok is bewaard en onder welke omstandigheden het is opgeslagen, is doorgaans niet bekend. Omdat deze bedrijven volgens groothandelsvoorwaarden werken, kan de zaagwerkplaats waar het hout vandaan komt van bestelling tot bestelling verschillen. In hetzelfde kanaal zijn ook al voorgeboorde blokken met bevestigd mondstuk te vinden; hierbij is de geometrie van het luchtkanaal al opgelost, en blijft alleen nog het vormwerk over.

Het Blok Dat Pas bij het Zagen Bekend Wordt

Wat zich in een blok bevindt, is pas bekend nadat het is doorgezaagd; de van buiten zichtbare schors en afmeting verraden niets over een barst of zandzak binnenin. Het enige houvast dat de maker heeft, is daarom de geschiedenis van het hout: van welke zaagwerkplaats het komt, hoe lang het is gedroogd en hoe het is bewaard. Een blok waarvan het rijpingsproces onvoltooid is gebleven, gedraagt zich onverwacht op de werkbank, en hout dat onvoldoende is gedroogd, blijft ook na bewerking nawerken. Dit is de reden waarom bronnen over het pijpenmaken het onderwerp aanvoer onder een aparte kop behandelen.