Nerf in Briar (Grain)

Nerf (Engels grain) is de gezamenlijke naam voor de lijn-, ring- en spikkelpatronen op het oppervlak van briar pijpen. Het is geen versiering, maar de anatomie van de boom zelf: de haarvaten die in de ondergrondse knol van de bruyèrewortel het water transporteren, weerspiegelen zich, afhankelijk van de hoek waarin ze worden doorgesneden, in verschillende vormen op het oppervlak. Daarom verraadt de nerf van een pijp zowel uit welk deel van de knol het hout komt als hoe de meester het blok heeft georiënteerd.

Van Haarvat naar Patroon

De boomheide (Erica arborea) ontwikkelt tussen zijn stam en wortels een houtachtige knol, de lignotuber. Dit is de water- en voedingsreserve die het opnieuw uitlopen mogelijk maakt wanneer brand of droogte het bovengrondse deel van de plant heeft weggenomen; volgens veldonderzoek duurt het jaren voordat de verbruikte reserve wordt aangevuld. Terwijl de knol langzaam groeit, ontstaan er dunne kanalen die het water naar boven leiden en die zich van het centrum naar buiten toe waaiervormig openen. Wat een blok belooft, kan pas worden gezien wanneer de knol wordt doorgesneden; deze onzekerheid is een van de meest hachelijke fases van het pijpenmaken.

Patronen Lezen

Patroon	Uiterlijk
Rechte nerf (straight grain)	Parallelle lijnen die dicht bij elkaar en verticaal langs de kop lopen
Vlamnerf (flame grain)	Lijnen die naar boven toe als een vlam uitwaaieren en aan de top opengaan
Kruisnerf (cross grain)	Lijnen die horizontaal in plaats van verticaal lopen
Vogeloog (birdseye)	De dwarsdoorsnede van de haarvaten; een textuur van stippeltjes en kleine ringen
Gemengde nerf (mixed grain)	Een oppervlak dat geen enkele richting volgt en waarin patronen in elkaar overlopen

Bekeken van opzij tonen dezelfde kanalen lijnen, en recht van voren bekeken kleine ringen; rechte nerf en vogeloog zijn daarom twee zijden van dezelfde structuur. Bij een kop waarvan de nerf goed georiënteerd is, vallen de lijnen op de zijvlakken en de vogeloogtextuur rond de rand en de bodem. Omdat de kanalen zich vanuit het centrum naar buiten openen, komt een volmaakt parallelle nerf die een kop van boven tot onder aan alle vier zijden omsluit, uiterst zelden voor; rechtgeaderde koppen worden om die reden bij veel producenten in de hoogste kwaliteitscategorieën ondergebracht. Er moet worden toegevoegd dat er geen gemeenschappelijk classificatiesysteem bestaat en dat de niveaus en criteria per merk verschillen.

Waar de Nerf Ophoudt

Niet elk deel van de knol heeft nerf. Het roodgekleurde centrum, waar het water wordt opgeslagen, bevat geen haarvaten en is dus patroonloos. In de gordels waar takken vanuit de knol beginnen, vallen de lijnen plotseling uiteen en maken ze plaats voor een gekronkelde, richtingloze textuur; dit is het verschijnsel dat in Engelstalige bronnen "branch wood", oftewel takhout, wordt genoemd. Daar komen nog gebreken bij: terwijl de knol groeit, reageert hij op steen, grind en houtworm, en vult hij de ontstane holte met nieuw hout, waardoor een spoor achterblijft dat zich van de omgeving onderscheidt. Deze zogeheten zandkuiltjes (sandpit) zijn meestal enkele millimeters groot, maar een blok dat helemaal vrij van gebreken tevoorschijn komt, is geen te verwachten uitkomst.

Het Gewicht van de Nerf

Als een gebrek aan het oppervlak komt en niet kan worden weggeschuurd, wordt de kop ofwel met vulmiddel afgedekt, ofwel gericht op een getextureerde afwerking; de keuze tussen oppervlaktebehandelingen wordt hier in grote mate bepaald. Zandstralen slijt het zachte weefsel weg en laat de harde nerf reliëfachtig achter, waardoor het bij een nerfloze kop niet het verwachte resultaat oplevert; dit soort blokken worden meestal bestemd voor een rustieke afwerking.

Of de nerf de rookkwaliteit beïnvloedt, wordt in pijpenkringen al lang besproken; geen van beide kanten van het debat steunt op een sluitende meting. Dat de visuele en tastbare waarde van de nerf en het gewicht ervan in de classificatieniveaus van artisanale en fabrieksproductie onbetwist zijn, staat daarentegen buiten discussie.