Chicago Pijpenmaakseminarie-programma

Chicago Pijpenmaakseminarie-programma is het schriftelijke geraamte van de atelierles die al jarenlang wordt herhaald in het kader van de internationale pijpenbeurs die wordt georganiseerd door de Chicagoland Pipe Collectors Club. De tekst is een curriculumschets die laat zien in welke volgorde het lesgevende team welke onderwerpen behandelt; in dat opzicht wordt het minder gelezen als de evenementaankondiging van één enkel jaar, dan als een kader dat samenvat in welke hoofdstukken het met de hand maken van pijpen uiteenvalt.

Het kader van de beurs en het seminarie

De beurs van de club begon in 1996, veranderde in de eerste jaren enkele malen van locatie binnen Illinois, en geldt inmiddels als de drukst bezochte pijpenbijeenkomst ter wereld. Het maakseminarie is het langstlopende onderdeel van het educatieve programma van de beurs, los van de verzamelaarsstands; in de aankondigingen van de beurs wordt het gepland in de twee dagen vóór de hoofddagen en aangekondigd als een apart evenement waarvoor vooraf moet worden ingeschreven.

Aan het hoofd van de les staat Lee von Erck, de in Michigan werkzame meester; er wordt vaak gezegd dat het seminarie zijn huidige vorm aan hem te danken heeft, al komt het predicaat "oprichter" niet voor in onafhankelijke bronnen. Het docentenkorps verschilt van jaar tot jaar: naast von Erck worden in de beursaankondigingen namen genoemd als Michael Butera, Joe Nelson en Andrew Petersen. Volgens de overlevering heeft ook Ernie Markle, die samen met Jeff Gracik het seminarie doorliep en vervolgens tot docent opklom, af en toe lesgegeven, terwijl Rex Poggenpohl aan de organisatorische kant als verantwoordelijke wordt genoemd. Dat er in het programma aparte functionarissen zijn aangewezen voor de opstelling van apparatuur en eerste hulp, laat zien dat de machines die in het atelier worden gebruikt, serieus worden genomen.

De reikwijdte van de praktijk

Het materiaal dat aan de deelnemer wordt gegeven, is een reeds voorgeboord briarblok met een bijpassend, vooraf voorbereid vulkaniet mondstuk; de blokken worden bekostigd uit gedoneerd materiaal. Omdat één dag niet volstaat om vanaf nul een pijp te maken, richt de les zich op de afwerkingsfase. Het doel is niet om meesters op te leiden, maar om de deelnemer zelf te laten ervaren waaruit het met de hand maken van pijpen bestaat.

Lesonderwerpen

De rest van het programma beschrijft welke onderwerpen behandeld zouden moeten worden voor een uitgebreidere cursus die langer dan één dag duurt. Het kader opent met veiligheidswaarschuwingen en een korte geschiedenis; hoeveel de docent moet vertellen en hoeveel hij moet voordoen, wordt vooraf gesteld als een evenwichtskwestie.

De ruggengraat van de technische inhoud wordt gevormd door het verbinden van functie en uiterlijk. De afmetingen van de kop, het verloop van het rookkanaal, het condensatieprobleem en de holte en tap waar de steel het mondstuk ontmoet, worden samen behandeld als elementen die de pijp zowel rookbaar maken als de vorm bepalen. Aan de materiaalzijde worden briar en mondstukmaterialen (vulkaniet en acryl) en de materialen die worden gebruikt bij steelverlengingen geïntroduceerd. De ontwerpdiscussie stelt de klassieke Franse en Engelse maten tegenover de vrije vorm (freehand) die de aderrichting volgt.

Ook het atelierwerk wordt in enkele blokken samengebracht. Onder de kop boren worden de vergelijking tussen boortafel en draaibank, de vraag of de gaten vóór of ná het vormgeven worden geboord, en de keuze van geschikte boortjes voor kop en rookkanaal behandeld. Het vormgeven volgt een reeks die loopt van grove gereedschappen zoals schuurschijf, bandschuurmachine, mes en vijl, tot handschuurwerk. De afwerkingsfase omvat zandstralen, verven, koplaminering, stempelen en polijsten; het verschil tussen effen kleur en tweekleurig contrast wordt daarbij eveneens behandeld. Het programma sluit af met de presentatie, dat wil zeggen de hoes en de doos die de pijp beschermen.

Dit kader laat zien dat het seminarie geen zuivere handvaardigheidscursus is: aan de deelnemer wordt, rondom een eenmalige praktijkoefening van één dag, een hele productieketen voorgesteld die loopt van ontwerp tot presentatie.