Lemonwood (Citroenhout)

Lemonwood is de naam die in de pijpengemeenschap wordt gegeven aan het stamhout van de citroenboom (Citrus limon). Het is een van de zeldzaamste houtsoorten die bij het maken van pijpen worden gebruikt. Er kan gesproken worden van een werkplaats die dit materiaal met enige regelmaat, zij het sporadisch, bewerkt: de werkplaats Spanu, die Tommaso Spanu in 1979 in Laerru oprichtte en sinds 1999 in Sassari voortzet. Volgens de overlevering is er geen andere maker bekend die citroenhout herhaaldelijk heeft gebruikt. De pijpen die hier vandaan komen, worden herkend aan het stempel LIMONE, dat op de zijkant van de kop wordt aangebracht; het woord betekent "citroen" in het Italiaans.

Verwarring in Benaming

In het Engels wordt de naam "lemonwood" gebruikt voor twee verschillende bomen, wat degene die het materiaal onderzoekt gemakkelijk kan misleiden. In de meubelmakersliteratuur is lemonwood de soort Calycophyllum candidissimum, afkomstig uit Midden-Amerika en Cuba, die de voorkeur heeft voor bogen, hengels en draaiwerk. Het lemonwood dat in pijpenverband wordt genoemd, is echter de eigenlijke citroenboom zelf. De droge dichtheid van beide houtsoorten ligt toevallig dicht bij elkaar, maar hun geografische herkomst en handelsroutes zijn volledig gescheiden. Wanneer in een pijprecept "lemonwood" wordt genoemd, kan uit de vestigingsplaats van de fabrikant worden afgeleid welke van de twee wordt bedoeld.

Uiterlijk en Gedrag

Het hout van de citroenboom biedt een kleurenschaal die loopt van een witachtige ondergrond naar lichtgeel; het heeft een duidelijke, fijne nerftekening. Wanneer het oppervlak van de kop wordt gepolijst, komt deze lichte tint nog sterker naar voren, waardoor het materiaal van veraf gezien meer op iets anders dan hout kan lijken. Het nerfpatroon verschilt duidelijk van de vlammende en vogeloog-patronen van briar; het is vlakker en rustiger.

In een laboratoriumstudie naar hout van Citrus limon werd de luchtdroge dichtheid gemeten op ongeveer 830 kg/m³. Deze waarde, gebaseerd op één enkele studie, ligt dicht bij het bereik dat voor briar wordt opgegeven en komt overeen met het feit dat het hout consistent gedrag vertoont op de draaibank. Binnen de gemeenschap wordt aangenomen dat deze pijpen hittebestendig, poreus en niet nadelig voor de smaak van de tabak zijn; deze beoordelingen berusten echter op gebruikersobservatie, niet op een reeks vergelijkende metingen.

Plaats tussen Alternatieve Houtsoorten

De citroenboom is een relatief laat en beperkt lid van de lange lijst houtsoorten die zijn uitgeprobeerd als alternatief voor briar. Net als olijf, kers, morta en vergelijkbare materialen heeft ook dit hout de sprong naar serieproductie niet gemaakt en is het beperkt gebleven tot één werkplaats. De moeilijkheid om een voor de kop geschikt, scheurvrij en knoestvrij stuk stamhout te vinden, wordt beschouwd als de belangrijkste reden hiervoor; het feit dat bomen die worden gesnoeid met het oog op fruitopbrengst zelden een dikke stam ontwikkelen, is algemene houtkennis en wordt niet apart gedocumenteerd door een bron die specifiek gaat over citroenhouten pijpen. Ook hoe het hout van gerooide oude bomen wordt benut, verschilt van regio tot regio; er is geen bewijs dat het stuk dat de werkplaats bereikt, afkomstig is uit een regelmatige toeleveringsketen. Daarom worden citroenhouten pijpen niet als een serie, maar als afzonderlijke exemplaren geregistreerd. Voor het bredere kader van dit onderwerp kan het artikel alternatieve houtsoorten in de pijpenmakerij worden geraadpleegd.