Kolomboormachine (Drill Press)

De kolomboormachine (drill press) is een vaste boormachine die dankzij haar op een kolom rustende behuizing en verticale spindel de boorpunt bij elke neergaande beweging in dezelfde as houdt. De functie in de pijpenwerkplaats kan in één zin worden samengevat: de kamer, het rookkanaal en de tenon-opening die in het briarblok worden geboord, moeten millimeter voor millimeter op elkaar aansluiten, en een handboor kan die nauwkeurigheid niet garanderen. De waarde van de machine in de werkplaats komt niet voort uit haar vermogen, maar uit het feit dat de hoek tussen spindel en tafel nooit verandert, dat wil zeggen dat gaten die met dezelfde instelling worden geboord, zich herhalen.

Opstelling en het vastzetten van het blok

Het boren begint niet voordat het blok op de tafel is vastgezet. De gebruikelijke manier hiervoor is een machinebankschroef; deze klemt het blok stevig vast en zorgt er tegelijk voor dat het op de tafel fijn kan worden verschoven, zodat de punt precies op het gewenste punt terechtkomt. Bij vormen die een schuine kamer of een schuin kanaal vereisen, wordt de as veranderd door de bankschroef of de tafel te kantelen; zo daalt de punt nog steeds verticaal, terwijl het blok onder de gewenste hoek wordt aangeboden.

In welke fase het blok wordt geboord, is een keuze die per werkplaats verschilt. Sommige makers zetten het ruwe blok rechtstreeks op de tafel vast en boren de gaten, waarna de vorm op basis van deze assen wordt uitgesneden; anderen boren pas nadat de ruwe vorm is gegeven. Dit onderscheid wordt apart behandeld onder het onderwerp eerst vorm, dan boren, en wordt in de gemeenschap niet gezien als een vaste regel, maar als een verschil in gewoonte.

Grenzen van de machine

In hoeverre een machine geschikt is voor pijpenwerk, wordt grotendeels begrepen aan de hand van drie instellingen. De eerste hiervan is het toerental: voor een schoon, ongeschroeid gat dat niet van de as afwijkt in briar geldt een laag toerental als basisregel. Bij goedkope modellen wordt het toerental trapsgewijs veranderd door de riem tussen de poelies met de hand te verplaatsen; bij geavanceerdere machines is er een motor met variabel toerental. Het tweede is het op- en neergaan van de tafel — deze instelling, die in vrijwel elke machine aanwezig is, mag eenvoudig lijken, maar speelt rechtstreeks een rol in het pijpenwerk doordat het blok dichter bij de spindel wordt gebracht en zo de beschikbare neergaande beweging volledig benut kan worden.

De eigenlijke beperking zit in het derde: de afstand die de huls in één beweging kan afleggen, de slag. Deze afstand vormt de bovengrens van het langste gat dat kan worden geboord, en bij gewone machines wordt deze in enkele centimeters gemeten. Voor een billiard met een korte steel levert dit geen probleem op; bij vormen zoals de lange Canadian of hawkbill wordt de grens bereikt. Daarom kiezen de meeste makers voor lange rookkanalen voor de methode boren op de draaibank, omdat daar niet de huls, maar de lengte van de boorpunt en het bed van de machine de diepte bepalen.

Verhouding tot de draaibank

De kolomboormachine is niet het enige boorgereedschap in de werkplaats. Omdat de metaaldraaibank zowel dieper kan boren als tenon- en steelwerk in één opspanning kan afwerken, gaat een aanzienlijk deel van de ervaren makers na verloop van tijd over op de draaibank. Toch verdwijnt de kolomboormachine niet volledig uit de werkplaats: omdat het een machine is die snel is op te stellen en gemakkelijk te leren gebruiken, wordt ze aangehouden voor het voorboren van de kamer, mondstukgaten en diverse hulpwerkzaamheden. Het vormgeven en schuren is dan weer het werk van heel andere machines, zoals de bandschuurmachine.