Lintzaag (Band Saw)

De lintzaag (band saw) is een zaagmachine waarbij een dun, lang zaagblad, aan beide uiteinden aan elkaar gelast tot een ring, tussen twee wielen gespannen en rondgedraaid wordt. In de pijpenwerkplaats wordt hij niet tot de onmisbare machines gerekend; snijden en vormen kunnen ook zonder de lintzaag worden uitgevoerd. Toch geldt hij als een van de eerste "comfort"-werktuigen die het werk versnellen: hij verwijdert in enkele seconden het overtollige materiaal van een vierkant blok bruyèrewortel en vermindert zo aanzienlijk het werk dat aan schuren of vijlen overblijft. Voor de plaats van het zagen in het productieproces, zie het artikel hoe wordt een pijp gemaakt.

Werkingsprincipe en Korte Geschiedenis

Het idee achter de machine is niet nieuw: voor het idee om met een eindeloos lintblad te zagen, werd in 1809 in Engeland een patent verleend aan William Newberry. Het staal van die tijd kon deze belasting echter niet aan; de bladen braken voortdurend, waardoor het ontwerp lange tijd op papier bleef. De stap die het probleem oploste, werd in 1846 in Frankrijk gezet: de lasmethode die Anne Paulin Crepin ontwikkelde, werd overgedragen aan A. Perin & Company in Parijs, en samen met de vooruitgang in legerings- en hardingstechnieken ontstond zo een bruikbaar zaagblad. Het eerste Amerikaanse patent op de lintzaag zou volgens de archieven in 1836 zijn verleend aan Benjamin Barker uit de plaats Ellsworth in de staat Maine.

Zaagbladbreedte en Draaicirkel

Bij de lintzaag is niet het vermogen van de machine, maar de breedte van het zaagblad de bepalende maat. Hoe smaller het blad, hoe strakker de bocht die het kan draaien; naarmate het breder wordt, is het stabieler bij recht zagen, maar minder geneigd tot bochten. De minimale-straalgegevens die fabrikanten publiceren, komen niet precies overeen; voor een blad van 3/8 inch lopen de opgegeven waarden ruwweg uiteen van één tot anderhalve inch. Bij het maken van pijpen geldt deze breedte als een geschikt compromis: die volstaat om de hoeken van het blok af te ronden en de grove buitenlijn te vormen, terwijl scherpere bochten toch al aan het schuren worden overgelaten. De algemene regel is om voor die snede het breedste blad te gebruiken dat nog geschikt is.

De netheid van de snede hangt behalve van het blad ook af van de afstelling. Volgens de algemene regels van de houtbewerking voorkomen een juiste spanning van het blad, geleiders die dicht bij het blad zijn afgesteld, een geleider die op het werkstuk is neergelaten en een tafel die haaks op het blad staat, dat de snede van de lijn afwijkt. Op een verkeerd afgestelde machine loopt het blad zijwaarts weg en ontstaat een moeilijk te herstellen verlies in het blok.

Plaats in de Werkplaats

Het werk van de lintzaag beperkt zich tot het grove zagen; het uiteindelijke oppervlak komt nooit rechtstreeks van de zaag. Nadat het blok is gezaagd, is de beurt aan gereedschap zoals de bandschuurmachine of de draaibank. Sommige meesters geven er de voorkeur aan pas na het boren van het gat te zagen, omdat een vierkant blok veiliger vastgezet kan worden op de boormachine; voor deze keuze zie het artikel vormen vóór het boren. Ook de nerfrichting moet tijdens het zagen in het oog worden gehouden: van welk vlak van het blok hoeveel wordt weggenomen, bepaalt rechtstreeks het nerfpatroon dat naar buiten komt.

Uit veiligheidsoogpunt zijn er twee belangrijke punten. Ten minste twee tanden van het blad moeten voortdurend contact hebben met het werkstuk; anders kunnen de tanden afbreken. Ten tweede is er het fijne stof dat bruyèrewortel achterlaat; stofafzuiging en oogbescherming zijn ook bij deze machine noodzakelijk.