Vormgeven met een schuurschijf (Shaping with a Sanding Disc)

Vormgeven met een schuurschijf is de fase waarin de geboorde bruyèrekop (stummel) op een draaiende schuurschijf de gewenste vorm krijgt. Het is het deel van het pijpenmaken dat zonder snijgereedschap wordt uitgevoerd: het materiaal wordt niet met een beitelslag, maar door de duur en hoek waarmee het hout tegen de schijf wordt gehouden, weggenomen. Voor de plaats van deze fase in het productieproces kan het artikel hoe wordt een pijp gemaakt worden geraadpleegd.

Schijfopstelling en oppervlaktesnelheid

De opstelling is eenvoudig: schuurpapier wordt op een metalen schijf geplakt, die op een as is bevestigd. In ateliers komen twee bevestigingswijzen voor. Bij de eerste wordt de schijf gemonteerd op een aparte motor met een vast toerental; bij de tweede wordt hij bevestigd op de spil van de draaibank, waardoor het toerental tijdens het werk kan worden aangepast. Combinatiemachines met band en schijf voor op de werkbank worden voor dit werk als ongeschikt beschouwd, omdat de schijf en de beschermkap niet genoeg ruimte laten om de kop vrij te draaien; de andere helft van deze machine wordt behandeld in het artikel bandschuurmachine.

Een tweede factor die de intensiteit van het schuren bepaalt, is dat de lineaire snelheid op het schijfoppervlak toeneemt naarmate men verder van het midden af komt. Ook bij een constant toerental neemt de zone dicht bij de rand meer materiaal weg, terwijl de zone dicht bij het midden milder werkt. Op welke straal van de schijf de kop wordt gehouden, is daarom net zo bepalend als de keuze van het toerental.

Houding ten opzichte van de schijf

Vermeld wordt dat de meeste meesters recht voor het vlak van de schijf werken; wie een op de draaibank bevestigde schijf gebruikt, staat vanwege de opstelling van de machine naast de schijf. Het verschil tussen beide houdingen komt neer op de vraag of het contactpunt zichtbaar is of niet: wie zijdelings werkt, kan de plek waar de kop de schijf raakt rechtstreeks volgen; wie er recht voor werkt, ziet dit punt meestal verscholen achter het werkstuk. Er bestaat geen vaste regel; de keuze hangt af van de opstelling van de machine en van gewoonte.

Korrelnummer en toerental

Schijven worden meestal ingedeeld in drie korrelnummers: 80, 180 en 400. De logica is in elk atelier dezelfde — een grove korrel wordt samen met een hoog toerental gebruikt om massa weg te nemen, een fijne korrel samen met een laag toerental om de lijn te verfijnen; want een grove schijf op hoog toerental brengt binnen enkele seconden een correctie aan die niet meer ongedaan kan worden gemaakt. Een genoteerde volgorde begint met korrel 80 op ongeveer 3700 toeren, gaat met dezelfde korrel terug naar 1800 toeren, vervolgt achtereenvolgens met korrel 180 en 400, en eindigt met korrel 400 op een vertraging tot 500 toeren. Dit is geen vaste regel, maar de werkgewoonte van één enkele meester; de stappen verschillen van meester tot meester.

Het oppervlak dat van de schijf komt, wordt niet als eindoppervlak beschouwd. Na korrel 400 volgt handmatig schuren en vervolgens polijsten; het kleuren wordt behandeld in het artikel beitsen. De omgekeerde volgorde, waarbij eerst wordt gevormd en pas daarna geboord, is het onderwerp van het artikel eerst vorm, dan boren.