Schuren (Sanding)

Schuren (sanding) is het bewerken van het uit de ruwe vorm gekomen pijplichaam met steeds fijnere korrels tot het zijn uiteindelijke oppervlak bereikt. Hoe onopvallend het er ook uitziet, deze stap neemt het grootste deel van de tijd in de werkplaats in beslag. Het is niet alleen een voorbereiding op het polijsten: hoe fijn het oppervlak wordt bewerkt, bepaalt rechtstreeks hoe goed de nerf van de briar later zichtbaar zal zijn.

Korrelnummersystemen

De nummers van schuurpapier zijn niet universeel. In de in Europa gangbare FEPA-schaal (ISO 6344) staat vóór het nummer de letter "P"; in de Noord-Amerikaanse CAMI-schaal ontbreekt deze letter. Bij grove korrels leveren de twee systemen behoorlijk vergelijkbare resultaten op, maar bij fijne korrels lopen ze duidelijk uiteen. Daarom kunnen de in verschillende bronnen beschreven volgordes niet één op één met elkaar worden vergeleken; het papier dat de ene maker "600" noemt, kan op een andere schaal overeenkomen met een behoorlijk andere korrelgrootte.

De Volgorde Opbouwen

De volgordes die makers aanhouden, passen niet in één mal. Volgens de overlevering begint de bewerking soms met een grof nummer zoals 120 of 150, soms rond de 220; aan de bovenkant zijn er die bij 800 stoppen omdat verder gaan met het blote oog niet meer waarneembaar zou zijn, terwijl anderen doorgaan tot 1000 en 1500. Gemeenschappelijk is dat er geen grote sprongen worden gemaakt tussen opeenvolgende nummers en dat elk papier lang genoeg wordt gebruikt om alle sporen van het voorgaande volledig uit te wissen.

De eerste grove stap is niet alleen de luidruchtigste, maar ook de meest bepalende schakel in de volgorde. Ook al lijkt het lichaam dat van de schijf- of bandschuurmachine komt af, het draagt nog bulten, vlakke plekken en machinesporen; het perfect rond maken van de rand van de kop, het rechttrekken van de lijn waar de steel op het lichaam aansluit en het controleren van de symmetrie behoren ook tot het werk van deze fase. Als de vorm hier niet goed zit, is het veel omslachtiger om dit met fijnere korrels recht te trekken.

De Regel van Volledigheid

De onveranderlijke regel van de volgorde is dat bij elk nummer zonder uitzondering het hele oppervlak wordt bewerkt. Bij vormen met inkepingen, gravures of scherpe overgangen is dit vermoeiend werk, maar zelfs één enkel overgeslagen punt blijft in de volgende stappen zichtbaar. Als een gemiste kras pas tijdens het beitsen aan het licht komt, moet het hele lichaam opnieuw met een grover nummer worden geschuurd om de kleur egaal te houden; dat betekent dat een aanzienlijk deel van het werk opnieuw moet worden gedaan.

Om dit risico vroegtijdig te beperken, brengen sommige makers naar verluidt halverwege de reeks een dunne laag begeleidingskleur op het oppervlak aan: de kleur blijft donker in de krassen en verraadt ze zo. Het bekende nadeel van deze methode is dat een deel van de kleur in de poriën van het hout kan achterblijven; als dit spoor de latere kleuring niet verstoort, is de toepassing een bruikbaar controlemiddel.

Schuren van het Mondstuk

Dezelfde benadering geldt ook voor mondstukwerk. Bij gladde materialen zoals eboniet en acryl valt zelfs de kleinste oneffenheid veel sneller op dan bij hout, dus wordt de reeks meestal tot fijnere nummers voortgezet. Zodra het schuren klaar is, is de pijp gereed voor de laatste oppervlaktebehandelingen, bestaande uit beitsen en het polijsten met vilt.