Altınay

Altınay is een meerschuimpijpenwerkplaats die sinds 1964 in Eskişehir actief is en al drie generaties door dezelfde familie wordt gerund. Het merk staat, meer dan om de in de streek gangbare figuratieve siersnijkunst, bekend om rookpijpen die zich houden aan de gevestigde vormen van de Europese pijpenmakerij. In buitenlandse catalogi wordt de naam, zonder de Turkse letters, geschreven als "Altinay"; de onderneming zelf staat bekend onder de naam Altınay Pipo Ltd. Şti.

Oprichter en generaties

De werkplaats werd opgericht door Necdet Altınay (1941-2018). Volgens de eigen bedrijfsgeschiedenis begon hij op zijn veertiende met snijden en opende hij op drieëntwintigjarige leeftijd zijn eigen werkbank; het als oprichtingsjaar opgegeven 1964 sluit hierbij aan. Diezelfde bron verbindt de internationale bekendheid van het merk aan de regelmatige aanwezigheid van de oprichter op internationale beurzen. Dit detail is niet vergeleken met onafhankelijke documenten, maar het is wel bekend dat de werkplaats als deelnemer geregistreerd stond op Europese tabaksbeurzen.

Voor het overlijden van Necdet Altınay in 2018 was de zaak al overgegaan op zijn zoon Nedim Altınay (geb. 1967) en zijn kleinzoon Said Altınay (geb. 1990). De tweede en derde generatie runnen de werkplaats vandaag samen en geven aan het snijwerk zelf met de hand te verrichten. De overdracht van het ambacht langs de vader-zoonlijn is binnen de traditie van de meerschuim-snijkunst van Eskişehir zo gebruikelijk dat het bijna als regel geldt; in deze bedrijfstak berust de productie niet op grote fabrieken, maar op familiewerkbanken waar enkele meesters werken.

Materiaal, vorm en modellen

In de werkplaats wordt uitsluitend blokmeerschuim bewerkt. Dit onderscheid is in het ambacht een maatstaf: in tegenstelling tot het materiaal dat wordt verkregen door meerschuimgruis met een bindmiddel te persen, wordt blokgesteente gesneden in de vorm waarin het uit de mijn komt. In de catalogus overheersen klassieke pijpvormen; daarnaast zijn er series die onder hun eigen naam bekendstaan. Bij modellen met zilvermontuur houdt een over het uiteinde van de steel geschoven metalen ring het mondstuk op zijn plek; wanneer de verbinding van buitenaf zichtbaar is, spreekt men van een spigot-montuur, wanneer het mondstuk in de metalen huls verzinkt is van een army-montuur. Bij de bamboeserie zit tussen kop en mondstuk een geknoopt bamboestukje; bij modellen met een dunne steel (pencil shank) wordt de steel duidelijk versmald. Ook de doorschijnende (translucent) werken, waarbij de steen zo dun is gesneden dat licht erdoorheen valt, vormen een eigen serie.

Voor de mondstukken wordt acrylaat gebruikt; zie voor details het artikel mondstukmaterialen. Een deel van de modellen wordt geboord voor een 9 mm-filter. Volgens de aantekeningen van restaurateurs wordt in de zijkant van het mondstuk een rond, messingkleurig merkembleem met daarop twee pijpmotieven verzonken; dit embleem is het belangrijkste stempel waaraan het werk van de werkplaats wordt herkend.

Productie voor andere merken

Naast de pijpen die het onder zijn eigen stempel verkoopt, heeft Altınay ook geproduceerd voor buitenlandse pijpenhuizen. Volgens opgave van de firma horen daar in het verleden onder meer Dunhill, Peterson, Savinelli, Chacom en Butz-Choquin bij; in recentere tijd Rattray's, Barling en Andreas Bauer. Deze lijst is niet bevestigd met onafhankelijk archiefmateriaal, maar dezelfde namen worden ook herhaald door Europese distributeurs. Het uitbesteden van de meerschuimlijn van gevestigde briar-merken aan werkplaatsen in Eskişehir, om ze vervolgens onder de eigen naam te verkopen, is een in de sector bekende praktijk.