Amiel

Amiel is een pijpenmerk dat actief was in de havenstad Philippeville (na 1962 hernoemd tot Skikda) in het door Frankrijk gekoloniseerde Algerije. De fabriek, volgens de gegevens de eerste pijpenfabriek van het land, dankt haar naam aan haar oprichter, ingenieur Raoul Amiel. Wat het merk buiten zijn eigen schaal om interessant maakt, is dat het probeerde afgewerkte pijpen te produceren in een land dat briar alleen als grondstof exporteerde.

Oprichting en Algerijnse Briar

Naar verluidt komt de familie Amiel uit de Franse stad Nancy: zij verlieten de stad in 1870 tijdens de Duitse bezetting, verbleven een tijd in Florence en vestigden zich vervolgens in Philippeville. Er wordt gemeld dat de fabriek in 1932 haar deuren opende, en dat het oprichtingskapitaal werd gefinancierd door een lokale familie. Het ontwerp en de machine-inrichting van de fabriek waren het werk van Raoul Amiel; naar verluidt gold het naar de maatstaven van die tijd als een moderne werkplaats.

Dat de fabriek hier werd opgericht, was geen toeval. In de tweede helft van de 19e eeuw maakte het gebruik van heidewortel (briar) als pijpmateriaal het Franse Jura-stadje Saint-Claude tot het wereldcentrum van de pijpenmakerij; dit proces wordt behandeld in het artikel De Briar-Revolutie en Saint-Claude. Bij de eeuwwisseling konden de oude Middellandse Zee-verzamelgebieden de groeiende vraag niet meer bijhouden, en verschoof de zoektocht naar Noord-Afrika. Volgens de gegevens werden de briarbossen van Algerije na 1905 als serieuze bron ontdekt. De gerooide wortelknollen werden verwerkt tot ruwe blokken (ebauchon) en per schip naar Frankrijk gestuurd, met name naar Saint-Claude. Amiel kan worden gelezen als een poging om ook de laatste schakel van deze keten binnen het land te houden.

De School van Saint-Claude en Export zonder Stempel

Zowel de inrichting van de werkbanken als de verwerkingsmethoden van de fabriek waren overgenomen van Saint-Claude; daarom liggen de producten qua vorm en afwerking dicht bij Franse pijpen. Een belangrijk deel van de productie werd afgewerkt naar Frankrijk gestuurd, waar het Franse stempel werd aangebracht voordat het over de wereldmarkt werd verdeeld. Deze werkwijze beperkte de eigen naamsbekendheid van het merk: een deel van de tot vandaag bewaard gebleven exemplaren is ongestempeld, en de toeschrijving aan Amiel wordt meestal niet afgeleid uit het stempel, maar uit een vergelijking van vorm en afwerking.

Vormen en Afwerking

Het zwaartepunt van de productie van het merk ligt in de jaren tussen halverwege de jaren 1930 en halverwege de jaren 1950. De ruggengraat van de catalogus wordt gevormd door klassieke kopvormen als billiard, pot en boule, samen met diverse variaties op de bulldog. Daarnaast komen de mollige koppen die voortkomen uit de streamline-mode van de jaren 1930. Vanaf 1940 wordt ook een bepaalde afwerkingstechniek gangbaar: rond de kop worden vlakken (facetten) geschaafd, en de gepolijste oppervlakken geven de pijp een apart uiterlijk. De mondstukken zijn van hard rubber (eboniet); de verschillen tussen mondstukmaterialen worden vergeleken in het artikel Mondstukmaterialen.

Het Einde van het Merk

Naar verluidt staakte de fabriek tegen het einde van de jaren 1950 de productie, en zou de merknaam nog enige tijd in andere handen zijn blijven bestaan. Pijpen met de Amiel-signatuur verdwenen rond 1980 volledig van de markt. Deze stille verdwijning wordt in verband gebracht met de veranderingen in de industriële orde in het onafhankelijke Algerije en met de algemene teruggang van de belangstelling voor de pijp. Vandaag geldt Amiel als een van de schaarse productiesporen die de briarhandel achterliet in de landen van herkomst van de grondstof.