Bacigalupi

Bacigalupi is een handgemaakt pijpenmerk, gestempeld met zijn eigen achternaam, van Marco Bacigalupi, actief in het stadje Gavi in Piemonte, Noordwest-Italië. Het is geen fabriek, maar een eenmansatelier; de jaarlijkse productie overschrijdt, naar verluidt, de honderdvijftig stuks niet. Deze schaal maakt dat het merk eerder wordt gelezen als de handtekening van één enkele meester dan als een industriële onderneming.

De meester en de oprichting van het atelier

Marco Bacigalupi werd in 1952 in Genua geboren. Zijn oorspronkelijke beroep was niet de pijpenmakerij; volgens promotieteksten werkte hij op het gebied van ontwerp en hield hij zich als nevenbezigheid bezig met houtbewerking. Volgens datzelfde verhaal legde hij op bijna kinderlijke leeftijd voor het eerst de hand aan briar, op een pijp die van zijn vader was. Welke datum men ook aanhoudt, het is duidelijk dat er vóór het merk een lange periode van amateurisme lag; onder de overgeleverde gegevens staat ook dat hij eind jaren 1980 een prijs won op een in Genua georganiseerde wedstrijd voor pijpenmakers.

Zijn vertrek uit de stad vond plaats in 2007: Bacigalupi verliet Genua en vestigde zich in het landinwaarts gelegen Gavi. Pas in 2012 werd het atelier een voltijdse bezigheid. Vanaf dat moment werd de productie regelmatig, en werden de pijpen via gespecialiseerde wederverkopers ook buiten Italië verspreid.

Materiaal en vervaardiging

Voor de koppen wordt eersteklas Toscaanse briar gebruikt. Deze keuze sluit aan bij de algemene tendens van de Italiaanse ateliertraditie: doordat de briarvoorziening binnen het land plaatsvindt, kunnen Italiaanse meesters vroeg in het proces een blok selecteren. Mondstukken worden niet uit een kant-en-klare mal gehaald, maar met de hand bewerkt uit een Duitse ebonietstaaf; deze methode wordt beschouwd als een van de meest arbeidsintensieve technieken onder de mondstukmaterialen.

Een veelgenoemde technische gewoonte van Bacigalupi betreft de positie van het rookkanaal. Het kanaal wordt zo dicht mogelijk bij de bodem van de kop geboord; zo komt de opening van het gat dicht bij hetzelfde vlak als de bodem van de kop te liggen, wat het gemakkelijker maakt de tabak volledig op te roken. Zijn vormrepertoire is niet beperkt tot het klassieke repertoire; hij heeft ook exemplaren gemaakt in de omgekeerde kalebasopstelling (de aan briar aangepaste versie van de kalebaspijp-logica). In sommige promotieteksten wordt zijn stijl in verband gebracht met die van het Italiaanse atelier Radice; deze vergelijking moet eerder als een individuele inschatting dan als een algemeen gedeelde opvatting worden gezien. Naast briar zijn er ook individuele stukken gedocumenteerd, gemaakt van andere houtstructuren zoals acaciaknoest.

Stempeling en lijnen

De productie wordt onderverdeeld in twee namen: Ancore ("ankers") en Vele ("zeilen"). Dat deze namen aan de zeevaart zijn ontleend, is een verwijzing naar de jeugd die de meester in Genua doorbracht. In de stempels kan het anker- of zeilsymbool meer dan eens worden herhaald; in productregisters komen exemplaren voor met één, twee of drie symbolen. Hoewel vaak wordt beweerd dat het aantal symbolen een gradering aanduidt, bestaat er geen officiële verklaring van de producent die dit bevestigt. Op het stempel staat bovendien een nummer dat het productiejaar aangeeft; het dateren van een stuk op de tweedehandsmarkt gebeurt meestal aan de hand van dit nummer.

Bacigalupi wordt gerekend tot de laatgeneratie ateliermeesters, zoals beschreven in het artikel korte geschiedenis van het Italiaanse handgemaakte pijp: geen voortzetting van een gevestigd familiebedrijf, maar een onafhankelijke meester die zich op volwassen leeftijd professionaliseerde. Doordat de productie bewust beperkt wordt gehouden en de distributie via een klein netwerk van wederverkopers verloopt, staat de bekendheid van het merk in verzamelaarskringen los van zijn productievolume.