Baldi (Baldo Baldi)

Baldi is het merk van de pijpen die de Italiaanse maker Baldo Baldi (1947-2021) alleen produceerde in Genua. Baldi, die een opleiding tot architect volgde en het vak enige tijd uitoefende voordat hij voor de werkbank koos, wijdde de rest van zijn leven aan het pijpenmaken. Zijn beperkte productie en zijn asymmetrische, beeldachtige koppen maakten hem tot een van de meest gezochte namen van het Italiaanse handgemaakte pijpenmaken.

Van de architectuur naar de werkbank

Na de kunstacademie schreef Baldi zich in aan de faculteit architectuur; zijn interesse voor pijpen begon al in die studentenjaren. Omdat de pijpen waar hij zijn oog op had laten vallen zijn studentenbudget te boven gingen, vond hij de oplossing in het opzetten van zijn eigen werkbank. Volgens overlevering trokken de eerste stukken die hij in 1966 voor zijn naaste kring maakte de aandacht van tabakshandelaren; de bestellingen die volgden, veranderden de koers van het werk. Nadat hij zijn diploma had behaald, werkte hij enige tijd als architect, maar in de loop van de jaren zeventig gaf hij het beroep volledig op en ging hij fulltime pijpenmaker.

Zijn architectuuropleiding weerspiegelde zich rechtstreeks in zijn stijl: de verhouding van de volumes, het evenwichtspunt van de massa en de manier waarop de oppervlakken met elkaar verbonden zijn, worden in Baldi's pijpen minder als vormenschema dan als ontwerpprobleem behandeld. Ook daarom bleef de productieschaal altijd beperkt. In de bronnen wordt voor de vroege jaren een cijfer van bijna tweehonderd, en voor de latere periode een cijfer van niet meer dan honderdvijftig per jaar genoemd; beide gegevens tonen aan dat het atelier in geen enkele fase de richting van serieproductie is opgegaan.

Materiaal en vervaardiging

Baldi gaf voor zijn koppen de voorkeur aan Ligurische briar; zijn blokken betrok hij grotendeels uit de streken Badalucco en Arma di Taggia. Naar verluidt liet hij deze blokken in zijn atelier gedurende meer dan twintig jaar rijpen en begon hij pas met bewerken wanneer hij ervan overtuigd was dat ze voldoende droog waren. Het bepalen van de vorm in het briarblok dat hij in handen kreeg, betekende voor hem eerder een beslissing nemen dan een maat nemen; dit is ook de belangrijkste reden waarom zijn productietempo laag bleef.

De uitrusting van het atelier was ongewoon eenvoudig in vergelijking met tijdgenoten. Er waren slechts twee elektrisch aangedreven apparaten: een boormachine en een polijstmachine. Al het werk dat de kop zijn uiteindelijke vorm gaf, werd verricht met vijl, rasp en schuurpapier. Ook de steeltjes werden met de hand getrokken; het gebruikelijke materiaal was lucite, en af en toe werd bewerkt barnsteen gebruikt (steelmaterialen). Bij een klein aantal stukken is een band van 18-karaats goud of zilver te zien.

Vormentaal en stempels

Baldi's werk ligt dichter bij de vrije vorm (freehand)-benadering dan bij het klassieke vormenschema. Bewust uit balans gebrachte volumes, scherpe doorsnedes en oppervlakteverdelingen met kubistische verwijzingen komen vaak voor. Naar verluidt maakte hij ook aparte series voor architecten en kunstenaars die hij bewonderde - Antoni Gaudí, Salvador Dalí, Giacomo Balla - en voor bepaalde kunststromingen. Met deze lijn wordt aangenomen dat hij een eigen plaats innam, buiten de gevestigde Italiaanse scholen die zich rond Pesaro en Como vormden.

De pijpen dragen het handgeschreven stempel "B. Baldi". In zijn laatste jaren werd een graderingssysteem ingevoerd, waarmee de stukken volgens dat criterium werden gemarkeerd; uit de bewoordingen in verkoopregisters blijkt dat de gradaties met een nummer werden aangeduid. Baldo Baldi overleed in 2021; de productie onder zijn naam eindigde met hem.