Bård Hansen (Tabago)

Bård Hansen is een pijpenmaker die in de Noorse stad Bergen onder de naam Tabago handgemaakte pijpen produceert. Dat hij ongeveer twintig jaar na het stilvallen van de fabrieksproductie in het land met zijn werk begon, en dat de werkbank die hij gebruikt rechtstreeks afkomstig is van de voormalige pijpenfabriek in Lillehammer, deden het atelier naar voren treden als een werkplaats die de afgebroken lijn van de Noorse pijpenmakerij voortzet. De Noorse pers noemde hem gedurende de jaren 2000 geregeld "de enige professionele pijpenmaker van het land".

De Werkbank uit Lillehammer

In Noorwegen was de seriematige pijpenproductie jarenlang op één enkel adres geconcentreerd, bij G. Larsens Pipefabrikk in Lillehammer. Het bedrijf, dat draaier Guldbrand Larsen (1815-1902) in 1844 oprichtte, maakte eerst pijpen van meerschuim, verlegde vanaf de jaren 1860 het zwaartepunt naar heidewortel (briar) en bracht zijn producten onder de naam Mesnapipen op de markt. De fabriek sloot in 1979; het merk werd in 1984 naar het buitenland verkocht en werd in de jaren 2000 geproduceerd door het Deense Stanwell.

Bij de sluiting kocht Hans Tandberg, een van de meesters die daar jarenlang had gewerkt, de machines en de materiaalvoorraad van de fabriek en zette de productie zelfstandig voort. Naar verluidt reisde Hansen in 1999 naar Lillehammer, waar hij Tandberg leerde kennen, die zich voorbereidde op zijn pensioen, en nam hij de werkbank over; de overdracht was gekoppeld aan de voorwaarde dat de koper tegelijk de leerling van de meester zou zijn. Zo verwierf Hansen zowel een werkend atelier als een jarenlange voorraad briar en eboniet. Eboniet is tot op de dag van vandaag het meest gebruikte materiaal onder de mondstukmaterialen.

Bergen en Bryggen

Volgens de gegevens verscheen de eerste Tabago-pijp aan het begin van de nieuwe eeuw. De merknaam is, volgens de eigen uitleg van het atelier, afgeleid van het woord dat de oorspronkelijke bewoners van Amerika aan het rookinstrument gaven; Spaanse kolonisten begonnen dit woord bij vergissing te gebruiken voor de tabaksplant zelf. Omdat dezelfde naam eerder al werd gebruikt voor een in Denemarken geproduceerd pijpenmerk, worden de twee merken in verzamelaarsregisters soms door elkaar gehaald.

Het atelier verhuisde halverwege de jaren 2000 naar Bryggen, in de haven van Bergen. Deze houten gebouwenrij, die overbleef van het handelscentrum dat het Hanzeverbond aan het einde van de Middeleeuwen oprichtte, werd in 1979 op de UNESCO-Werelderfgoedlijst geplaatst en herbergt tegenwoordig tal van ambachtsateliers. De messenmakers met wie Hansen de ruimte deelt, leerden hem ook de zilverbewerking. Dat hij vanaf eind 2002 regelmatig in landelijke kranten en op televisie verscheen, toont de landelijke bekendheid van het kleine atelier.

De Opbouw van de Pijpen

Volgens het atelier wordt de briar aangevoerd uit Corsica en Catalonië. De pijpen concentreren zich in kleine en middelgrote maten; als oppervlaktebehandeling wordt niet gezandstraald of gerusticeerd, maar uitsluitend een gladde (smooth) afwerking toegepast. Blokken met een bijna vlekkeloze nerf worden natuurlijk gelaten, de overige worden geverfd; bij zwart geverfde pijpen wordt verwacht dat de nerf met gebruik geleidelijk zichtbaar wordt. Het afronden van de opening van de kop en het laag houden van de hoek tussen kop en steel zijn de twee constructiedetails die het atelier benadrukt.

Wat Hansen het meest bekendmaakte, is het mondstuk dat uit briar in plaats van eboniet wordt gesneden; hij zou de enige Scandinavische maker zijn die dit type pijp op regelmatige basis produceert. Het beetstuk van het houten mondstuk is enigszins dikker dan bij eboniet exemplaren: de door het atelier opgegeven maten zijn ongeveer 5,5 millimeter tegenover 4-4,5 millimeter. De zilveren ringen die vaak op de pijpen te zien zijn, ondersteunen het zwakke gedeelte van de steel en worden zo aangebracht dat de continuïteit van de vorm niet wordt verstoord; op verzoek worden ze gegraveerd. Bij sommige pijpen die naar IJsland gaan, wordt in plaats van zilver rendiergewei gebruikt, omdat de zwavelhoudende lucht op het eiland zowel zilver als eboniet snel aantast.