Bartlett Pipe Co.

Bartlett Pipe Co. is een Amerikaanse onderneming die heeft geprobeerd het idee om een pijp niet van bovenaf maar van onderaf aan te steken, om te zetten in een commercieel product. De uitvinding waarop het merk berust, is van Daniel C. Bianchino uit New Jersey; zijn aanvraag, ingediend op 6 maart 1979, werd op 25 november 1980 geregistreerd als patent US 4.235.252. Volgens de patentregistraties werd het recht in 1993 overgedragen aan het in New Hampshire gevestigde The Bartlett Pipe Company, Inc.; daarvan is ook de naam van het merk afgeleid.

De kop die van onderaf brandt

De kop van de Bartlett-pijp is ontworpen als een buis met een open onder- en bovenkant. De bovenopening wordt afgedekt met een aan de kop bevestigd dekselmechanisme; op de onderopening rust een voetstuk met een roestvrijstalen zeef die de tabak op zijn plaats houdt. Het rookkanaal wordt via een luchtgaatje net onder de bovenopening met de steel verbonden. De tabak wordt van bovenaf gevuld, net onder dat gaatje gehouden, en vanaf de zeef aan de onderkant aangestoken. Zo verloopt de verbranding van onder naar boven.

In de patenttekst worden de redenen voor deze constructie opgesomd: doordat het brandfront zich aan de basis bevindt, neemt de vochtophoping onderin de kop af, kan de as van onderaf worden verwijderd, maakt het bovendeksel het aansteken bij wind en regen makkelijker, en blijft de trek open omdat het luchtgaatje niet door tabak verstopt raakt. Doordat de kop zo deel wordt van een mechanisme, komt de constructie dicht in de buurt van de oplossingen die worden behandeld onder pijpfilters en -systemen, in het bijzonder het voorbeeld van de Kirsten Pipe Company.

Productie en stempels

De exemplaren die verzamelaars bereiken, hebben overwegend een briar-kop; er wordt gemeld dat zowel glad gepolijste als gezandstraalde oppervlakken voorkomen. Op de steel staat meestal de naam "Bartlett" met daaronder het patentnummer, en op sommige pijpen komt de vermelding "Imported Briar" voor. Er bestaat geen onderling bevestigende registratie over van welk metaal deksel en voetstuk zijn gemaakt.

De belangrijkste praktische claim van het ontwerp was dat de pijp bestuurd kon worden zonder hem te doven: via de bovenopening kon tabak worden toegevoegd, en door het voetstuk aan de onderkant te verwijderen kon de as worden geleegd. De patenttekst beschrijft dit als een handeling die zelfs tijdens het roken zelf kan worden uitgevoerd.

Volgens de registraties bleef het patent na registratie een tijd in handen van een grote producent, om vervolgens weer terug te keren naar de uitvinder zelf. In deze tweede periode werd een versie van het ontwerp ontwikkeld van rotsahorn, bekend onder de naam "The Freedom Smoking Pipe"; voor de plaats van hout anders dan briar in de pijpenmakerij kan het artikel alternatieve houtsoorten voor pijpen worden geraadpleegd. In deze versie werden voor het bovendeksel kurk en leer gebruikt, en werden de pijpen naar verluidt een tijd lang landelijk verspreid onder ongeveer honderd tabakszaken.

Bartlett heeft nooit een groot publiek bereikt. Doordat het de gebruikelijke vul- en aansteekgewoonten grondig veranderde, bleef het merk beperkt tot de belangstelling van een nieuwsgierige minderheid. Vandaag worden Bartlett-pijpen verzameld als een van de twintigste-eeuwse Amerikaanse patentpijpen, waarvan slechts een beperkt aantal exemplaren bewaard is gebleven.