Op Weg naar het Westen: De Amerikaanse Ambachtelijke Pijpenscene

Go West is de titel van een tijdschriftartikel dat de Europese lezer kennis laat maken met ambachtelijk (artisanaal) pijpen maken in de Verenigde Staten; het is geen merk- of atelierseigennaam. Dat het in de pijpenliteratuur als een op zichzelf staande titel wordt aangehaald, komt doordat de tekst in archieven onder zijn eigen naam wordt bewaard. Het artikel draagt de handtekening van Erwin Van Hove. Volgens het colofon verscheen het eerst in het junitummer van het Franse tijdschrift Pipe Mag, en vervolgens in het lentenummer van 2004 van Pipes and Tobaccos; deze publicatie-informatie kon niet worden bevestigd door een andere bron dan het colofon van de tekst zelf.

De Stelling over Nationale Stijl

De ruggengraat van het artikel steunt op één vraag: kan er, zoals voor Denemarken, Italië of Engeland, gesproken worden van een "Amerikaanse stijl"? Van Hoves antwoord is ontkennend; hij zoekt de reden in geografie en institutie. In Europa is de productie geconcentreerd in kleine gebieden zoals Saint-Claude, Pesaro of Svendborg, en werd kennis generaties lang doorgegeven binnen de ateliersstructuur en via een meester-leerlingketen zoals in het voorbeeld van de Deense School. In de VS bestaat noch die concentratie noch een geregelde leerlingschapstraditie; de snijders zijn verspreid over het hele land en het grootste deel is autodidact. Van Hove noemt het resultaat eclecticisme. Hij verdedigt niet dat overdracht helemaal ontbreekt: hij stelt dat de telefoon, e-mail en de jaarlijkse pijpenbeurzen die leemte opvullen. De grootste daarvan is de Chicago International Pipe Show, georganiseerd door de in 1996 opgerichte Chicagoland Pipe Collectors Club.

Onderscheid tussen Fabriek en Atelier

Het onderwerp van het artikel is niet de gehele pijpenproductie in de VS. Het land kent een lange geschiedenis van fabrieksproductie: het bekendste voorbeeld hiervan is de productie van maïskolfpijpen die de van oorsprong Nederlandse timmerman Henry Tibbe in 1869 begon in het stadje Washington, Missouri, onder de naam Missouri Meerschaum; merken als Kaywoodie, Medico, Dr. Grabow en Yello-Bole hebben de binnenlandse markt tientallen jaren van fabriekspijpen voorzien. Het onderwerp van Van Hove zijn echter pijpen die uit handen van individuele meesters komen, dus atelierproductie; het duidelijk worden van dit gebied in de VS dateert pas van eind jaren 1960.

Genoemde Namen

De tekst plaatst twee namen aan de basis van de hoogwaardige Amerikaanse pijp. Van hen is Ed Burak eerder ontwerper dan snijder: hij ontwierp pijpen voor het merk Wally Frank in New York, nam in 1968 de leiding over van de Connoisseur Pipe Shop in dezelfde stad en liet zijn ontwerpen door andere handen uitvoeren. Volgens het artikel had hij zich hiervoor geschoold in het atelier van de in Oostenrijk geboren meerschuimmeester Paul Fischer. De tweede naam is Mike Butera, van beroep verzekeringsagent; er wordt overgeleverd dat hij eind jaren 1970 naar Europa reisde om de Italiaanse meester Baldo Baldi te bezoeken, kennismaakte met Carlo Scotti, eigenaar van het merk Castello, en bij terugkeer zelf pijpen begon te snijden.

Uit de generatie die actief was toen de tekst werd geschreven, worden verder genoemd: J.T. Cooke, bekend om zijn gezandstraalde oppervlakken; Mark Tinsky, die in 1978 samen met Curt Rollar de American Smoking Pipe Company oprichtte en het bedrijf na het beëindigen van het partnerschap in 1990 alleen voortzette; Lee von Erck, van wie wordt gezegd dat hij in zijn atelier in Michigan een uithardingsmethode met olie ontwikkelde; Todd Johnson, die het stempel STOA Briars gebruikt en zijn oppervlakken benoemt naar namen ontleend aan de Griekse oudheid; de in Roemenië geboren Rolando Negoita, van wie wordt gezegd dat hij een opleiding beeldende kunst genoot; en Larry Roush. Ook Trever Talbert behoort tot deze generatie: volgens zijn eigen officiële voorstelling begon hij midden jaren 1990 met snijden, richtte hij kort na het winnen van de eerste nationale snijwedstrijd van het tijdschrift Pipes and Tobaccos in 1998 zijn eigen merk op, en verhuisde hij in 2002 met zijn echtgenote naar de westkust van Frankrijk, waar hij zeven jaar werkte. Talbert staat bekend om zijn morta (moerseik)-pijpen en om zijn lijnen Ligne Bretagne en Talbert Briar.

Verificatienotitie

De feitelijke lading van het artikel is niet gelijkmatig verdeeld. De oprichting van Missouri Meerschaum in 1869, Buraks overname van de Connoisseur Pipe Shop in 1968, het in 1978 door Tinsky opgerichte partnerschap en de door Talbert zelf verhaalde tijdlijn komen overeen met onafhankelijke bronnen. Daarentegen berusten Butera's Europese reis, zijn leerlingschap bij Fischer, von Ercks uithardingsmethode en Negoita's opleiding vandaag uitsluitend op deze tekst; op PipoWiki zijn ze allemaal met een bronvermelding als overlevering weergegeven.