Bay Pipe

Bay Pipe is het merk van een Turks pijpenatelier dat blok meerschuim bewerkt in Eskişehir. De naam komt in sommige archieven aaneengeschreven voor als "Baypipe", en op de oude pagina's van het merk zelf als "Emre Bay Pipe Meerschaum". Achter het atelier staat meester Emre Mangaltepe, die het ambacht vanuit het steenhouwerswerk in de mijn heeft geleerd. Het oprichtingsjaar is niet bekendgemaakt; uit archiefregistraties blijkt dat de website van het merk uiterlijk in 2013 online was.

De Weg van de Meester

Volgens zijn gepubliceerde levensloop werd Mangaltepe in 1986 geboren in het district Mihalıççık van Eskişehir, hield hij zich tussen 2003 en 2007 bezig met werk buiten het ambacht, en richtte hij zich in 2007 op de meerschuimmijnbouw. Hij vertelt dat hij het houtsnijwerk later leerde door van atelier naar atelier te trekken bij verschillende meesters, en dat hij naar Denemarken reisde om te zien hoe het vak daar elders werd beoefend. Hij was meerdere termijnen voorzitter van de Vereniging van Meerschuim Handwerkkunst van Eskişehir, en vertelde in 2019 tijdens een TEDx-evenement het verhaal van het meerschuim.

Het Werk van het Atelier

Bay Pipe-pijpen worden niet in een productielijn, maar één voor één met de hand gevormd. Volgens de beschrijving van de meester doorloopt de ruwe steen twaalf afzonderlijke stappen, van reiniging tot de laatste polijstbeurt. De oude catalogus van het merk verdeelt de producten ruwweg in vijf groepen: klassieke gladde vormen (billiard, bulldog, rhodesian, canadian, poker), bewerkte pijpen met lijn- en miniatuurmotieven op het oppervlak, figuratieve houtsnijwerken met mens- en dierenkoppen, freehand-exemplaren die niet aan een mal gebonden zijn, en portretpijpen die naar een foto worden gemaakt. Daarnaast worden ook meerschuim sigaretten- en sigarenmondstukken, en decoratieve objecten zoals bustes en dierenfiguren geproduceerd. Bij sommige pijpen wordt vermeld dat zilveren bandjes en bamboe-toevoegingen worden gebruikt. Volgens de meester duren portretbestellingen tussen de drie en tien dagen, en dit gelijkenis-werk wordt beschouwd als het moeilijkste onderdeel van het werk.

Motieven en Markten

De producten van het atelier gaan grotendeels naar het buitenland. Volgens informatie die de meester aan de pers heeft gegeven, zijn de belangrijkste afnemende landen Denemarken, Duitsland, Italië, China en de Verenigde Staten. In diezelfde beschrijving wordt vermeld dat de motiefvoorkeur van markt tot markt verschilt: in Europa komen scènes uit de Griekse mythologie naar voren, in Duitsland modellen met een Beierse inslag, in China dierenriemtekens en de draak, in Amerika de bizon en symbolen die verbonden zijn met Amerikaanse inheemse volken. Zo'n werkwijze, waarbij het motief wordt gekozen naargelang het land van bestelling, is gangbaar bij meerschuimateliers.

De Steen en het Ambacht Vandaag

Naast de werkbank is Mangaltepe ook actief aan de grondstofkant: hij is voorzitter van de raad van bestuur van een geplande meerschuimmijn-onderneming in de wijk Karatepe van Odunpazarı. In een interview uit 2024 vertelde hij dat er sinds 1993 geen officiële mijnbouw meer in de regio bestond en dat zij de illegaal verlopende winning op een wettelijke basis probeerden te brengen; het mijnproject stuitte ook op verzet in de omliggende wijken. In hetzelfde interview wordt vermeld dat de jongste van de arbeiders die de putten graven vijftig à zestig jaar oud is, terwijl de exportvraag toeneemt. Volgens gegevens van de vereniging staan er in Eskişehir honderdvijfendertig meesters geregistreerd bij het Ministerie van Cultuur en Toerisme, werken er ongeveer achthonderd mensen in de sector, en wordt ongeveer negentig procent van de atelierproductie geëxporteerd. Binnen dit beeld is Bay Pipe een van de ateliers die de traditie van meerschuim-houtsnijwerk uit Eskişehir voortzetten. Het in het Pipedia-register vermelde adres baypipe.net is tegenwoordig niet meer actief; het domein is uiterlijk in 2021 overgegaan naar inhoud die niets met het merk te maken heeft.