Bennie Joe Pipes: pijpen met de hand gemaakt in Jakarta

Bennie Joe Pipes is de naam die Prasetya Tri Wibowo, werkzaam in Jakarta, aan zijn handgemaakte pijpen geeft. Wibowo, volgens de overlevering geboren in 1991, studeerde architectuur en bracht ook de eerste jaren van zijn beroepsleven in dat vak door; hij begon eind jaren 2010 in zijn vrije uren met pijpenmaken en maakte hier in 2020 zijn voltijdse beroep van. Wat het merk binnen de hedendaagse artisanale productie onderscheidt, is minder het vormenrepertoire dan de uitrusting van de werkplaats.

Een werkplaats zonder draaibank

Bij Bennie Joe-pijpen wordt de kelk niet op een bank gevormd. In de werkplaats staan geen draaibank, kolomboormachine of bandschuurmachine; het enige elektrische gereedschap zijn een handboormachine en een handslijper. Afgezien van het boren van de kamer en het rookkanaal wordt al het overige werk met vijl en schuurpapier, met de hand, uitgevoerd. Wibowo omschrijft dit niet als een ontwerpprincipe, maar als het gevolg van het feit dat houtbewerkingsmachines in zijn land duur en moeilijk verkrijgbaar zijn.

Het zichtbare resultaat van deze werkwijze zijn kelken die niet precies in een vormenschema passen: de lijnen zijn met mate vrij, en het maatverschil tussen twee pijpen komt niet uit een catalogus maar uit de hand. Om deze reden worden de pijpen vergeleken met vroege werken van de Deense school, uit de tijd dat het vormenrepertoire nog niet was vastgelegd.

Van architectuur naar pijpenwerkbank

Wibowo werd naar dit vak gedreven door zowel nieuwsgierigheid als noodzaak. Verteld wordt dat hij, hoewel al jaren pijproker, geen grote verzameling bezat; toen een oude Peterson die hij op een antiekmarkt had gekocht en dagelijks gebruikte, onherstelbaar doorbrandde (burnout), ging hij op zoek naar een vervanger. Omdat een pijp in Indonesië als luxeartikel geldt, ontdekte hij dat het toegankelijker was om zelf een pijp te proberen maken dan om een kant-en-klaar exemplaar aan te schaffen. Overgeleverd is dat hij uit de zeven ruwe blokken briar die hij bij zijn eerste poging aanschafte, na enkele maanden slechts drie bruikbare billiards wist te halen.

In dit stadium bleek zijn band met de lokale makerskring doorslaggevend. Vastgelegd is dat hij zijn gevorderde kennis van gereedschap en techniek grotendeels opdeed bij Abdul Karim, de maker achter Karim Pipes. Wibowo wordt tegenwoordig, samen met namen als Deden Hendan Durahman, Edy Bima en Wandi Riyadi van Caxra Pipe, gerekend tot de Indonesische artisanale kring die zich in de eenentwintigste eeuw aftekende. Zijn overstap naar voltijds werk valt in 2020; overgeleverd is dat de sluiting van het vastgoedbedrijf waarvoor hij tijdens de pandemie werkte, deze beslissing heeft versneld.

Vormen en materialen

De familie van ronde vormen krijgt bij Wibowo de meeste aandacht: apple-, egg- en tomato-vormen komen naar voren omdat ze zowel makkelijk vast te houden zijn als de warmte over een groter oppervlak verspreiden. Daarnaast bewerkt hij ook vertrouwde vormen uit het hedendaagse artisanale repertoire, zoals blowfish en fugu. Onder de namen die hem hebben beïnvloed, worden naast Karim ook Tom Eltang, Hiroyuki Tokutomi, Bo Nordh en Mihail Revyagin genoemd.

De kelken worden gemaakt van briar, de mondstukken van eboniet; in de productregisters vallen bewerkte exemplaren van Spaanse briar op. Als accent wordt vaak een bamboesteel gebruikt; ook exemplaren met hoornaccenten en morta-kelken zijn geregistreerd. Bij de oppervlaktebehandelingen komen zowel gladde, gepolijste als gerustikeerde afwerkingen voor.