Bertram

Bertram is een Amerikaans atelier dat drie generaties lang in Washington pijpen maakte en waarvan de naam ook na de sluiting bleef voortleven in verzamelaarskringen. De oorsprong van de familie wordt toegeschreven aan Bertram Goldmann, die uit Duitsland kwam en aan het begin van de eeuw in de hoofdstad met pijpenmakerij begon; de vandaag bekende naam en structuur van het bedrijf ontstonden echter pas in 1927, met de Bertram Pipe Shop die Sydney Bertram Goldman oprichtte. De winkel bleef gedurende zijn hele bestaan rond 14th Street gevestigd en verhuisde in 1947 naar een nieuw pand aan diezelfde straat.

Stempel en kwaliteitssysteem

Op Bertram-pijpen wordt de merknaam in een handschriftachtig lettertype naast de steel geslagen, met daaronder de aanduiding "WASHINGTON D.C."; het vormnummer staat meestal aan de onderzijde van de steel. De kwaliteit werd aangegeven met een reeks die in tientallen opliep: 10, 20, 30, 40 enzovoort. Hoe hoger in de reeks, hoe zuiverder de nerf en hoe select het gekozen blok. Verzamelaars beschouwen deze rangorde als de handigste manier om hun eigen pijp binnen de schaal van het merk te plaatsen. De meeste aangetroffen exemplaren zijn eenvoudige klassieke vormen zoals de billiard, passend bij de Amerikaanse smaak van die tijd.

De ketels werden vervaardigd uit geïmporteerde briar; voor mondstuk en ring werden materialen gebruikt variërend van barnsteen tot zilver — zie voor het algemene kader van deze keuzes het artikel mondstukmaterialen. Toen de vraag op een gegeven moment de capaciteit van het atelier zelf overtrof, werden ook van elders betrokken pijpen onder de merknaam verkocht; het Bertram-stempel is dus op zichzelf geen bewijs dat een pijp daadwerkelijk op de werkbank in Washington is afgewerkt.

De klantenkring van de hoofdstad

Wat het atelier onderscheidde van vergelijkbare bedrijven, was vooral de stad waarin het gevestigd was. Werken in het centrum van politiek en diplomatie leverde ongewone namen op in de boeken: Douglas MacArthur en de acteurs Edward G. Robinson en Red Skelton worden hiertoe gerekend; ook wordt overgeleverd dat Franklin D. Roosevelt bij de winkel een sigarettenpijpje bestelde. Volgens een verhaal uit de lokale pers werd de eigen tabaksmengeling van de winkel via de Sovjetambassade zelfs naar Joseph Stalin gestuurd. Deze kring bezorgde het merk mettertijd de bijnaam "de pijpenmaker van de natie". Dat na de verhuizing in 1947 veteranen in dienst werden genomen in de productieafdeling, versterkte eveneens het aanzien van de winkel in de stad.

Brand en sluiting

Het verloop van de zaak veranderde eind jaren zestig. Tijdens de rellen die in april 1968 na de moord op Martin Luther King Jr. in de stad uitbraken, werd het pand geplunderd en in brand gestoken. Al werd de productie door de inzet van vooral het personeel nog enige tijd voortgezet, het atelier herstelde zich nooit meer volledig. De familie besloot in september 1977 de pijpenmakerij volledig te staken; het pand werd verkocht aan een ander bedrijf.

Het merk is tegenwoordig alleen nog te vinden op de tweedehandsmarkt. Voor estate-pijpliefhebbers is Bertram een van de weinige gedocumenteerde voorbeelden van de op stadsschaal opgezette ateliertraditie in Amerika.