Bjarne

Bjarne is een pijpenmerk dat de Deense Bjarne Nielsen (1941-2008) in 1973 in Kopenhagen oprichtte. Het merk was minder de signatuur van een enkele werkbank dan een verzamel- en distributiesysteem: het werk van de door Nielsen geselecteerde Deense snijders werd onder een gemeenschappelijk stempel samengebracht en van daaruit naar buitenlandse markten verstuurd. Daarom wordt Nielsens naam eerder herinnerd als een van de tussenpersonen die deze pijpen internationaal in omloop brachten dan als een van de meesters van de Deense school zelf.

Van het ministerie naar het pijpenvak

Volgens de overlevering begon Nielsens band met de pijp op zijn zestiende, toen hij zijn eerste pijpen voor eigen gebruik maakte. Het eerste deel van zijn loopbaan speelde zich echter ver van de werkbank af: na een opleiding bedrijfskunde in Kopenhagen werd hij bij het Deense ministerie van Buitenlandse Zaken belast met het opzetten van buitenlandse contacten voor exporterende bedrijven. Dit werk bracht hem rechtstreeks in aanraking met de vraag naar freehand-pijpen in de jaren zestig; de capaciteit van de Deense werkplaatsen kon de binnenkomende vraag niet bijbenen. Nielsen probeerde het gat zelf op te vullen met pijpen van eigen makelij, en het aantal bestellingen groeide al snel tot een omvang die niet meer naast een ambtelijke functie was vol te houden. In 1973 nam hij ontslag bij het ministerie om zich volledig aan het bedrijf te wijden.

Werkplaatsstructuur en meesters

Toen duidelijk werd dat productie, verkoop en incasso niet door één persoon konden worden gedragen, begon Nielsen snijders in dienst te nemen. Een deel van de eerste ploeg bestond uit namen die weggingen bij het atelier van Preben Holm, dat destijds een groot team in dienst had; er wordt vermeld dat er begin jaren negentig zeven snijders werkzaam waren. Omdat op Bjarne-pijpen de naam van de snijder niet werd gestempeld, valt slechts te gissen naar wie welk werk maakte, op basis van kwaliteitsgraad en stijl. Onder de namen die met hoogwaardige bruyèreblokken (briar) werkten, worden Tonni Nielsen en Ph. Vigen genoemd; in de overlevering komt ook Ole Bandholm voor. Het grootste deel van de in aantal geproduceerde betaalbare lijn kwam echter uit handen van Mogens Johansen, bekend onder de signatuur "Johs".

Stempels en kwaliteitsgraden

Het onderscheid tussen de lijnen valt af te lezen aan de manier waarop de merknaam geschreven is: de standaardproductie draagt uitsluitend het stempel "Bjarne", terwijl de hogere graden gestempeld werden als "Bjarne Nielsen" en met letters werden ingedeeld. Over de omvang van de letterschaal zijn de bronnen het niet eens; sommige stempeloverzichten geven een korte reeks van A tot D, terwijl andere een langere reeks aanhalen die bovenaan begint met AX en in het alfabet afdaalt tot J. Als tweede naam van het merk is ook het stempel Viking overgeleverd.

Markten en het einde van het merk

In de beginjaren ging de volledige productie naar de Verenigde Staten. Eind jaren zeventig opende zich met de deelname aan de pijpenbeurs in Frankfurt Duitsland als tweede markt; de Duitse afnemers wilden echter geen freehand-vormen maar klassieke modellen, waarop een aparte lijn met traditionele vormen werd opgezet. Deze lijn sloeg aan en Duitsland bleef lange tijd de belangrijkste afzetmarkt van het merk. Tegen de jaren negentig waren de pijpen in meer dan dertig landen te vinden en bracht Nielsen meer dan de helft van het jaar op reis door in gesprek met handelaren en rokers. In de catalogus stond ook een reeks genaamd "Giant", gemaakt in afmetingen die ver boven het gebruikelijke uitstegen.

Volgens de overlevering overleed Nielsen in februari 2008 op zesenzestigjarige leeftijd aan een hartaanval. Omdat niemand het bedrijf overnam, hield ook het merk op te bestaan met zijn oprichter; onder de naam Bjarne werden geen nieuwe pijpen meer gemaakt. Een aantal tabaksmengsels die zijn naam dragen, wordt naar verluidt nog steeds bij een fabrikant in Duitsland geproduceerd.