Björn of Sweden

Björn of Sweden is de merknaam die de Zweedse meester Björn Bengtsson op zijn pijpen stempelde. Volgens de overlevering geboren in 1947 in Malmö, leerde Bengtsson het vak niet in Zweden maar in Denemarken, in het atelier van Poul Rasmussen in Kopenhagen; daarom wordt zijn productie, ook al vond ze plaats in zijn eigen land, technisch gezien gerekend tot de traditie van de Deense school. De pijpen die uit zijn handen kwamen, bereikten nooit een seriematige schaal: het gaat om een beperkt totaal, trouw aan klassieke verhoudingen, in één kleurtoon, dat grotendeels naar buitenlandse markten ging.

Stempel en Datering

Bengtsson-pijpen zijn te herkennen aan het in twee regels ingeslagen stempel "BY BJÖRN" en "SWEDEN". Naast het stempel staat een getal van drie of vier cijfers; het eerste cijfer of de eerste cijfers geven de maand aan, de laatste twee het jaar. Volgens deze lezing is een pijp met het stempel "1086" gemaakt in oktober 1986. Het praktische gevolg is belangrijk voor verzamelaars: terwijl het werk van veel meesters uit dezelfde generatie slechts bij benadering te dateren is aan de hand van vorm en materiaal, kan hier de productiemaand van elke afzonderlijke pijp rechtstreeks worden afgelezen.

Opleiding in Kopenhagen

De intrede in het vak kwam voort uit een gezinsbehoefte. De reparaties die bij de tabakszaak van zijn moeder in Malmö werden binnengebracht, konden in de stad niet worden afgehandeld en de pijpen moesten stuk voor stuk naar makers worden opgestuurd. Men bedacht dat haar zoon, net van school, die leemte zou kunnen opvullen. De eerste naam tot wie men zich wendde was Sixten Ivarsson in Kopenhagen; toen die afwijzend reageerde, kwam Poul Rasmussen aan de beurt. In 1964 verhuisde de zestienjarige Björn, na een overeenkomst ter waarde van 500 Zweedse kronen, naar Kopenhagen en werkte er ongeveer anderhalf jaar in het atelier.

Na de dood van Rasmussen in oktober 1967 kwamen de winkel en het atelier in handen van zijn vrouw Anne Julie. Op haar verzoek om werk aan te bieden aan de namen die de meester had opgeleid, teneinde de productie niet stil te leggen, ging Bengtsson voor de tweede keer naar Denemarken en werkte hij tot 1974 samen met Teddy Knudsen en de broer van Anne Julie aan pijpen. Dat Anne Julie zelf onder haar eigen naam pijpen begon te maken, valt in latere jaren. In 1974 vestigde Bengtsson zich met zijn Deense echtgenote in Malmö.

Zelfstandige Productie, Vorm en Afwerking

In de jaren dat hij onder eigen merk werkte, bleef zijn productie steken op ongeveer honderd pijpen per jaar. De meeste kopers bevonden zich in Duitsland en Japan; het aandeel van de binnenlandse markt in Denemarken en Zweden was klein. Toen begin jaren negentig de vraag naar pijpen in het algemeen afnam, begon hij zijn inkomen elders te zoeken en verminderde hij zijn productie tot deeltijd; het werk uit die periode ging voornamelijk naar Duitsland.

Wat de afwerking betreft, bleef hij binnen een smal en onveranderlijk kader. De briar-blokken die hij koos, werden afgewerkt met een gladde lak die de nerf benadrukt, en steeds in dezelfde donkerbruine tint. Overgeleverd is dat hij alleen bij hoge uitzondering greep naar rustificatie, en dat hij geen gebruik maakte van zandstralen; toch worden in de estate-markt af en toe gezandstraalde exemplaren aangetroffen, zodat deze voorkeur niet als een absolute regel mag worden beschouwd. Voor oppervlakteafwerkingen in het algemeen kan het bijbehorende lemma worden geraadpleegd.

Laatste Jaren

Over de sterfdatum van de meester zijn de bronnen het niet eens. De ene bron noemt juni 2023, terwijl het bulletin van de Zweedse Pijpenclub van mei 2025 het overlijden op een recentere datum situeert; ook de opgegeven geboortejaar sluit niet volledig aan bij de leeftijdsgegevens in deze bronnen. Om die reden wordt geen van beide data als vaststaand feit gepresenteerd. Zeker is dat de productie is beëindigd en dat de overgebleven pijpen tegenwoordig alleen nog in de verzamelaarsmarkt circuleren.