Block Pipes: Een Kortstondige Amerikaanse Werkplaats Zonder Draaibank

Block Pipes is de naam van de kleinschalige pijpenwerkplaats die de Amerikaan Jonathan Block begin jaren 2000 in zijn eigen garage voortzette. Het merk steunt noch op een fabriek, noch op een institutionele werkplaats; het bestond een paar jaar als naam van een eenmanswerk en kwam in de zomer van 2003 stilletjes ten einde. Volgens de overlevering bedroeg de jaarlijkse productie ongeveer vijftig stuks, een schaal die het mogelijk maakte dat elke fase van het werk uit dezelfde hand kwam.

De Methode van de Werkplaats

De belangrijkste keuze die de werkplaats van vergelijkbare bedrijven onderscheidde, was dat de draaibank er nooit aan te pas kwam. Omdat zowel kop als mondstuk met de hand werden gevormd, verwijderden zelfs op een billiard lijkende klassieke vormen zich van machinale precisie en kregen de lijnen een vrijer uiterlijk. Mondstukken werden gesneden uit cumberland- en ebonietstaven; onder mondstukmaterialen zijn deze twee de gebruikelijke keuze voor eenmanswerkplaatsen. Het niet gebruiken van vulmiddel op briarkoppen was een aangenomen principe: een blok met een gebrek werd ofwel benut met een rustiek oppervlak, ofwel met een donkere verf. Wat het grootste deel van de tijd in beslag nam, was handschuren; oppervlakken werden tot zeer fijne trappen bewerkt. Wat de afmeting betreft, worden de meeste pijpen als middelgroot beschouwd.

Oppervlakken

Naast de gladde (smooth) afwerking waren er drie afzonderlijke texturen. De lichtste was "Hammered", een oppervlak dat aan gesmeed metaal doet denken. "Coral" duidde het diepere en onregelmatigere resultaat van dezelfde techniek aan, terwijl "Asteroid" een zware, met de hand uitgesneden rustificatie benoemde. Dit drietal kan worden gezien als de op één enkele werkplaats toegepaste uitvoering van de algemene indeling onder de titel oppervlaktebehandelingen.

Stempel en Gradaties

Volgens de overlevering stonden op elke pijp drie gegevens samen: een gradatiecijfer, een in een ruitvormig kader geplaatste letter "B", en een catalogusnummer. De eerste twee cijfers van het catalogusnummer gaven het productiejaar aan, en de daaropvolgende cijfers gaven aan de hoeveelste pijp van dat jaar het was; zo diende het stempel op zichzelf als dateringsaanwijzing.

Er wordt gemeld dat de toepassing van het handmatig gesneden mondstuk en het in zeven gradaties verdeelde systeem op 1 januari 2003 werden aangekondigd. De eerste twee gradaties waren gereserveerd voor pijpen met een rustiek oppervlak, de overige vijf voor de gladde pijpen. Bepalend voor de rangschikking waren de kwaliteit van het hout en de adering; ook het vakmanschap van ontwerp en rookconstructie werd in de beoordeling meegenomen. Het criterium voor de hoogste gradatie bleef, in de eigen woorden van de maker, grotendeels subjectief, en een pijp uit deze gradatie werd als uitzondering beschouwd.

Sluiting

De laatst bekende aankondiging over de werkplaats dateert van mei 2003 en meldt deelname aan de New York-pijpenbeurs in Newark. Dat zelfde jaar, in de zomer, stopte Block met het maken van pijpen; de reden hiervoor is niet overgeleverd. Deze naam is vandaag beter bekend in elektronische-muziekkringen dan in pijpenkringen: het eerste album dat Block onder de naam "Synthetic Block" uitbracht, verscheen in 1998, latere opnamen verschenen bij onafhankelijke labels. De sluiting van de werkplaats illustreert, zoals vaak gezien in de Amerikaanse ambachtelijke pijpenscene, de korte levensduur van eenmanszaken zonder institutionele continuïteit.