Bru-Bu

Bru-Bu is de handelsnaam die de pijpenfabriek in het dorp Kleinlützel, in het Zwitserse kanton Solothurn, sinds 1932 draagt. Vanwege het BBK-stempel dat op de pijpen wordt aangebracht, wordt het merk onder verzamelaars meestal met deze drie letters aangeduid.

Kleinlützel: de pijpenindustrie van een klein dorp

Kleinlützel, een bergdorp van enkele honderden huishoudens dichtbij de Franse grens, veranderde eind negentiende eeuw in het brandpunt van de Zwitserse pijpenproductie. Dit is te danken aan twee familiebedrijven: het atelier dat de familie Brunner in 1878 begon en de tweede fabriek die Moritz Tschan in 1892 oprichtte. Doordat deze twee werkbanken zich in dezelfde vallei concentreerden, kreeg het dorp de bijnaam "het Saint-Claude van Zwitserland". Het bedrijf van Tschan is vandaag te bezoeken als een museum voor pijpen- en wandelstokfabricage waarvan de machines nog werkend worden gehouden; van het bedrijf van Brunner resten alleen de merknaam en het stempel.

Het atelier van Josef Brunner

Aan de oorsprong van Bru-Bu staat Josef Brunner, zoon van een boerengezin. Brunner werd in 1871 in de Elzas in de leer gedaan bij een pijpendraaier; na zijn leertijd voltooid te hebben, ging hij volgens de gewoonte van die tijd op wandertocht, een reis die hem naar het stadje Saint-Claude bracht, dat in die jaren gold als het wereldcentrum van pijpenproductie in heidewortel (briar). Daar leerde hij het pijpenmaken op industriële schaal.

Toen Brunner in 1878 naar zijn dorp terugkeerde, richtte hij in het huis van zijn vader een draaibank in en begon hij samen met zijn twee jongere broers voor eigen rekening te werken; de eerste producten werden eigenhandig verkocht op de markten van omliggende steden. Dat de productie de schaal van een atelier oversteeg, hangt samen met de molen die het gezin in 1893 via erfenis verwierf: toen de werkbanken naar het bijgebouw van de molen verhuisden, konden ze met waterkracht worden aangedreven. Volgens de overlevering volgden hierop binnen tien jaar een apart fabrieksgebouw en een wandelstokafdeling die op dezelfde houtbewerking als de pijp steunde. Er wordt gemeld dat Kleinlützel-pijpen van verschillende tentoonstellingen met prijzen terugkeerden, en dat ze in 1914 bij de Zwitserse Nationale Tentoonstelling in Bern een gouden medaille wonnen; deze onderscheiding is tot vandaag alleen via secundaire bronnen bekend.

Crisis, compagnonschap en nieuwe naam

Bij de eeuwwisseling liep het werk zo goed dat er in het dorp geen personeel meer te vinden was; om het probleem op te lossen werd in Laufen een vestiging geopend, maar deze bleef niet blijvend bestaan. De echte breuk kwam tijdens de economische crisis van de late jaren 1920 en vroege jaren 1930. Dat de grote Franse fabrieken uit Saint-Claude, die dezelfde moeilijkheden ondervonden, de Zwitserse markt overspoelden met goedkope pijpen, zette de lokale producent onder een druk waaraan hij niet het hoofd kon bieden. In 1931 werd van het personeelsbestand van 180 mensen ongeveer 150 ontslagen; het kleine team dat overbleef, bleef werken in het atelier in Kleinlützel dat overeind werd gehouden door goedkope elektriciteit.

De zet die het bedrijf overeind hield, kwam in 1932. Het gezin Buhofer, dat zijn vermogen had verdiend in de Verenigde Staten en alleen bij zijn achternaam bekend was, trad als partner toe, en het bedrijf kreeg de naam Brunner-Buhofer-Kompagnie; deze lange naam werd al snel afgekort tot Bru-Bu. Met het compagnonschap breidde ook het programma zich uit. Naast de pijp kregen werken die steunden op houtsnijkunst — familiewapens, tafeltabletten en steeds meer souvenirs voor het groeiende toerisme — meer gewicht. De pijp verdween nooit uit het programma, maar de productie verwijderde zich van de traditionele Zwitserse vormen en kwam dichter bij de standaardmallen die zich in Europa hadden verspreid.

Sluiting en de tweede leven van het atelier

Bru-Bu staakte zijn activiteiten tegen het einde van de jaren 1970; een tak van de familie Brunner bleef actief in de houthandel. Het lege atelier produceerde in 1986 opnieuw pijpen: op initiatief van Horst Wiethüchter, een gepensioneerde manager uit de tabaksindustrie, begon de Deense meester Former hier de productie te leiden van het premiummerk Bentley. Deze periode duurde ongeveer tien jaar, waarna de productie naar Denemarken werd verplaatst.