Carlson (Bengt Carlson)

Carlson is de naam waarmee de Zweed Bengt Carlson (geb. 1938) de door hem gemaakte pijpen signeert. Carlson kwam op middelbare leeftijd tot het vak, doordat hij pijpen die hij zelf bezat repareerde en opnieuw vormgaf; na zijn pensioen ontwikkelde hij zich in een eenmansstudio tot een maker die jaarlijks slechts enkele tientallen pijpen aflevert. Zijn werk is vooral bekend bij verzamelaars in het buitenland, met name in de Verenigde Staten.

Stempel en productieomvang

Op Carlsons pijpen staat slechts één stempel: "BC Sweden". Verzoeken om extra merktekens zoals bouwjaar, kwaliteitsgraad of vormnummer toe te voegen — vooral afkomstig van Amerikaanse kopers — zijn gedocumenteerd, maar de maker is er nooit op ingegaan. De productie is van meet af aan kleinschalig gebleven; bronnen geven een jaarlijks aantal tussen twaalf en vijfentwintig. De vraag lag lange tijd boven dit aantal, maar Carlson bleef desondanks in zijn eigen tempo werken in plaats van volgens een bestellijst. Dat hij zichzelf eerder als hobbyist dan als professional beschouwt, hangt samen met deze houding.

Introductie tot het vak

De gewoonte om fabriekspijpen om te bouwen fungeerde voor Carlson als een soort leertijd: in gegevens uit 1993 wordt vermeld dat hij de ketel van een oude Stanwell-pijp achtkantig maakte en de steel en het mondstuk dunner sleep. In dezelfde periode begon hij regelmatig langs te gaan bij het atelier van Bo Nordh. Nordh selecteerde de bruyèrehout (briar)-blokken van de hoogste kwaliteit voor zijn eigen werk en gaf de rest door aan liefhebbers in zijn omgeving; ook Carlsons eerste blokken kwamen van hem. Toen bleek dat huishoudelijk handgereedschap niet volstond, werd eerst een draaibank aangeschaft, en het atelier werd in de loop der jaren stap voor stap uitgebreid. Dat hij in 1998 op zestigjarige leeftijd met pensioen kon gaan, vergrootte de tijd die hij aan het werk kon besteden aanzienlijk.

Afwerking en vormen

Als afwerking worden uitsluitend glad (smooth) en rustiek gebruikt; volgens een document uit 2002 had hij tot dan toe zandstralen nooit geprobeerd. De rustieke textuur wordt met een tandartsfrees aangebracht en doet denken aan een ringvormig gezandstraalde nerf. Gladde pijpen worden ofwel enkel geolied en in hun natuurlijke kleur gelaten, ofwel middeldonker bruin gebeitst; in beide gevallen wordt eerst een zwarte ondergrond aangebracht en met schuurpapier weer verwijderd om de nerf te accentueren. De vorm waar hij het vaakst naar teruggrijpt, is zijn eigen benaming "Bun": een ronde ketel met dikke wand en een lichte vorm. Als tweede wordt de blowfish genoemd, een moeilijke vorm ontwikkeld door Lars Ivarsson, de zoon van Sixten Ivarsson: omdat de platte vlakken een horizontale nerf vereisen en de zijkanten vogeloogtekening, is geschikt hout schaars en wordt de kop asymmetrisch gelaten om de nerf niet te verstoren. Rond 2002 probeerde hij voor het eerst bamboe en hoorn; bij bamboe is materiaal moeilijk te vinden omdat dicht opeenvolgende jaarringen vereist zijn.

Plaats binnen de Zweedse makerskring

Carlsons naam wordt in Zweden niet alleen genoemd om zijn eigen werk, maar ook om de steun die hij aan zijn omgeving bood. Hij was betrokken bij de redactie van Rökringar, het tijdschrift van de Zweedse Pijpenclub, en hielp Love Geiger bij het opzetten van diens atelier, onder meer bij het vinden van een draaibank en andere apparatuur. Er wordt vermeld dat hij, nadat hij het eerste werk zag van Ronny Thunér, die in 2005 begon, op eigen initiatief als leraar en ontwerpadviseur optrad, en dat hij ook nieuwe makers zoals Jonas Rosengren in zijn atelier ontving. Na de dood van Bo Nordh zou hij een Nordh-pijp die hem voor reparatie was toevertrouwd, in een beperkt aantal exemplaren hebben nagemaakt. De beschikbare gegevens concentreren zich in de jaren 2000; in welk tempo het atelier tegenwoordig werkt, kan niet worden bevestigd met onafhankelijke bronnen.