Celius

Celius is het pijpenatelier dat Svend Axel Celius in 1963 oprichtte op het kleine Deense eiland Bogø. Het merk ontstond in de jaren waarin de naoorlogse Deense pijp op de Amerikaanse markt aan een opmars begon, en profiteerde als een van de eersten van die opkomst. De naam van de meester wordt tegenwoordig vooral geassocieerd met de Chess-serie, die naar schaakstukken wordt gerangschikt.

Van Suhr's atelier naar het eigen atelier

Volgens de overlevering begon Celius rond 1959-60 met het vak bij Suhr's Pibemageri in Kopenhagen. Dit atelier was een van de vroege centra van wat de Deense school wordt genoemd, de traditie van handmatig vormgeven. Hij leerde het vak bij Poul Rasmussen en bij de meesterknecht van het atelier, Sven Knudsen. Enkele jaren later vertrok hij om voor zichzelf te beginnen en verplaatste zijn productie naar een oude zuivelfabriek in Bogø By.

De jaren waarin het atelier werd opgericht vielen samen met de periode waarin de belangstelling voor Deense freehand-pijpen in de Verenigde Staten snel toenam. Celius behoorde tot de eerste Denen die dit type pijpen in aanzienlijke aantallen overzee konden verschepen. Kleinere hoeveelheden gingen ook naar Duitsland, maar de eigenlijke bekendheid van het merk ontstond op de Amerikaanse markt. In zijn beste jaren telde het atelier bijna twintig werknemers. In diezelfde periode zou er ook in contractproductie zijn gewerkt voor het huis W. Ø. Larsen in Kopenhagen.

Series en stempels

De productie van Celius valt in drie hoofdlijnen uiteen:

• Chess: de belangrijkste groep van het merk. De graden zijn ontleend aan schaakstukken; de onderste, Pawn, kreeg gezandstraalde onderdelen, gevolgd door Rook, Knight, Bishop, Queen en King. Wanneer de natuurlijke schors van de briar aan de rand van de kop werd gelaten, kreeg de pijp bovendien het stempel "Root". Op het stempel staan ook cijfers; tot nu toe zijn er exemplaren geregistreerd van 1 tot en met 31. Hoewel deze cijfers naar een vorm verwijzen, zijn ze niet bindend zoals de vormnummers van andere fabrikanten: het handmatig vastgehouden uitgangspunt is een basisvorm die in het atelier vaak werd bijgesteld.

• Fantasy / Fancy: de meer gedurfde interpretaties van de freehand-vorm. Van pijpen in dezelfde geest draagt een deel het stempel "Fantasy" en een deel "Fancy". Uit de overgebleven exemplaren valt niet af te leiden in welke volgorde of in welke jaren de twee stempels werden gebruikt. Bij beide stempels wordt de graad met een cijfer aangeduid.

• Zenia: een reeks met klassieke vormen, genoemd naar de dochter van de meester, die slechts een beperkte periode werd geproduceerd.

Eigendomswisseling en de periode daarna

Celius verliet Bogø rond 1970 en droeg zijn atelier en de merknaam over aan een ondernemer genaamd Jens Peter Ransborg. Ransborg zette de zaak voort tot 1975-76, en sommige pijpen uit die jaren droegen het stempel "Ransborg". Na de sluiting van de winkel keerde Svend Axel Celius voor korte tijd terug in het vak. In deze tweede periode werkte Henning Andersen, uit zijn eerste team, deeltijds met hem samen; naar verluidt werd in diezelfde jaren ook een kleinschalige handgemaakte productie voor Stanwell uitgevoerd. De nieuwe poging bleek niet blijvend. De meester verhuisde eind jaren tachtig naar Fyn en overleed volgens de overlevering rond 1999-2000.

Over de redenen voor de neergang van het merk bestaat geen consensus. In dezelfde jaren vormde het bestaan van ateliers als Preben Holm en Karl Erik, die de half-freehand-pijp met machinale ondersteuning op veel grotere schaal produceerden, een zware concurrentieomgeving voor een klein eilandatelier.

Het niveau van de afwerking wordt tot op heden bediscussieerd: omdat het een atelier was dat dicht tegen serieproductie aan werkte, verschilt de afwerkingskwaliteit duidelijk van stuk tot stuk, en wordt algemeen aangenomen dat deze achterbleef bij de hoogste Deense handwerkmaatstaven. Toch zijn er in de graden Knight en hoger van de Chess-reeks exemplaren met goed hout te vinden; het feit dat Celius al vroeg lijnen uitprobeerde die later ook bij andere ateliers zouden opduiken, geeft het merk een zeker historisch gewicht.