Chacom

Chacom is een pijpenmerk dat wordt geproduceerd in de streek Saint-Claude in het Franse Juragebergte en zijn naam ontleent aan de eerste lettergrepen van de achternamen van de oprichtende families (CHApuis en COMoy). Het merk, dat teruggaat op de in 1922 geformaliseerde samenwerking tussen de families Chapuis en Comoy — het bedrijf Chapuis-Comoy — geldt tegenwoordig als een van de bekendste vertegenwoordigers van de Franse pijpenschool en staat bekend als een van de weinige fabrieken die de meer dan honderdvijftig jaar oude pijpentraditie van de streek voortzetten.

Gedeelde geschiedenis van twee families

Volgens de officiële geschiedschrijving van het bedrijf produceerde de familie Comoy al sinds 1825 pijpen in de streek Saint-Claude; de eerste pijpen werden gemaakt van buxushout, en dezelfde geschiedschrijving rekent ook het Napoleontische leger tot de afnemers. In 1856 veranderde de ontdekking van bruyèrewortel (briar) als pijpenmateriaal het lot van de streek: Saint-Claude werd in korte tijd de pijpenhoofdstad van de wereld. De details van deze omwenteling worden beschreven in het artikel De briar-revolutie en Saint-Claude.

Henry Comoy, naar wie het merk is vernoemd, werd geboren in 1850. Henri Comoy raakte tijdens de Frans-Duitse Oorlog van 1870 krijgsgevangen en werd in Zwitserland vastgehouden; daar legde hij met zijn neven uit de familie Chapuis de basis voor hun toekomstige samenwerking. In 1879 vestigde hij zich samen met zijn meesters in Londen en richtte hij de firma H. Comoy & Co. op; dit bedrijf groeide na verloop van tijd uit tot een van de pioniers van de Engelse pijpenindustrie onder de naam Comoy's of London. De samenwerking tussen de twee families werd in 1922 geformaliseerd en de fabriek in Saint-Claude kreeg de naam Chapuis-Comoy & Cie. Toen Henri Comoy in 1924 overleed, ging de leiding van beide fabrieken over op zijn zonen Paul en Adrien; hun neven Emile en Louis Chapuis maakten ook deel uit van dit bestuur. Zo werd het bedrijf binnen de familie overgedragen aan de tweede generatie.

De geboorte van het merk en de crisisjaren

De naam Chacom ontstond in 1928. Omdat de Londense fabriek inmiddels haar eigen pijp produceerde, werd dit merk — afgeleid van de eerste lettergrepen van de twee achternamen — gecreëerd om de productie in Saint-Claude een eigen identiteit te geven. Zo ontstonden uit dezelfde stamboom, aan weerszijden van het Kanaal, twee zustermerken: Comoy's in Londen en Chacom in Saint-Claude. Het jaartal 1825, dat vaak in de merkpromotie opduikt, markeert niet het begin van het bedrijf maar van de familietraditie; het bedrijf werd in 1922 en het merk in 1928 opgericht.

Om de wereldwijde economische crisis die in 1929 begon het hoofd te bieden, fuseerde het bedrijf in 1932 met andere producenten onder de naam La Bruyère; volgens de bedrijfsgeschiedenis was deze structuur, met 450 werknemers, in die tijd de grootste pijpenonderneming ter wereld. Vanwege het gewicht dat het merk Chacom had gekregen, keerde het bedrijf in 1957 terug naar de naam Chapuis-Comoy & Cie.

Vanaf de oprichting tot 1939 werd Chacom uitsluitend verkocht in Frankrijk, België en Zwitserland. De reden hiervoor was niet commercieel maar familiaal: men wilde geen rechtstreekse concurrentie aangaan met de Comoy-pijpen, die dezelfde vormen en dezelfde kwaliteit deelden. Deze beperking verviel na de Tweede Wereldoorlog; volgens de bedrijfsgeschiedenis kreeg Chacom in 1945 volledige commerciële vrijheid en lanceerde het merk een vernieuwd assortiment. In 1946 gold het als het toonaangevende merk van Frankrijk en België; in de twee daaropvolgende jaren opende het de markten van Scandinavië, Duitsland en de Verenigde Staten. In 1965 werd het het eerste Franse pijpenmerk dat onder eigen naam in Japan werd verkocht.

Bestuurswisselingen en ontwerpseries

Na de dood van Adrien Comoy in 1964 nam zijn zoon Pierre de leiding over de Londense vestiging. In 1971 herwon het bedrijf zijn onafhankelijkheid van Comoy's of London en nam Yves Grenard, een achterneef van Pierre Comoy, de leiding van Chapuis-Comoy op zich; op datzelfde moment ging ook het verkooprecht van H. Comoy-pijpen in Frankrijk over naar het bedrijf. Na deze scheiding richtte Chacom zich op het opbouwen van een eigen ontwerplijn.

De eerste stap in deze richting werd in 1978 gezet met de onafhankelijke freehand-meester Pierre Morel. De serie die Morel volledig met de hand voor Chacom vormgaf, kreeg de naam Grand Cru; ook de vrije vormen Naja en "Fleur de Bruyère" zijn zijn werk. Morel trad in 1987 fulltime in dienst van het bedrijf en bleef ook na zijn pensionering in 2009 Grand Cru-pijpen maken. Volgens de overlevering werd hij in 2007 onderscheiden met de Meilleur Ouvrier de France, de hoogste onderscheiding die Frankrijk voor vakmanschap toekent.

In 1994 nam het bedrijf Ropp over, waarvan de fabriek drie jaar eerder was gesloten; in diezelfde jaren werden ook de rechten van Saint-Claude-merken als Jeantet, Vuillard en Jean Lacroix onder hetzelfde dak samengebracht. De Volute, in 1996 samen met ontwerper Claude Robin ontwikkeld, geldt als de eerste "designpijp" van het merk; de tweede versie verscheen in 1998. In 1997 was Chacom de eerste Franse pijp die naar Rusland werd geëxporteerd, en in 2002 werd de Chinese markt betreden. In 1999 kwamen uit de samenwerking van de branchevereniging met ontwerpers de Pastel-collectie en de modellen Hedo en Cyclade voort. Yves Grenard ontwierp in 2001 de Millenium-serie, waaraan elk jaar een nieuwe vorm zou worden toegevoegd; in 2003 kwam daar een door Erwin Van Handenhoven gesigneerde ontwerplijn bij, met zwarte of parelmoeren inlegwerk.

Chacom vandaag

Yves Grenard werd in 2007 opgevolgd door zijn zoon Antoine Grenard, die een ontwerpopleiding had genoten; de familie Grenard is de voortzetting van de Comoy-lijn. De Monza, gesigneerd door Antoine Grenard, wordt gerekend tot de eigentijdse modellen van het merk die afwijken van de klassieke vormen. Het bedrijf ontving in 2013 het certificaat "Entreprise du Patrimoine Vivant" (Onderneming van Levend Erfgoed), dat Frankrijk toekent aan bedrijven die diepgewortelde ambachtelijke kennis levend houden. Het atelier, dat meer dan een eeuw lang in de wijk Faubourg van Saint-Claude was gevestigd, verhuisde in 2016 naar het naburige Villard-Saint-Sauveur; de fabriek is daar ondergebracht onder hetzelfde dak als een voor bezoekers toegankelijk pijpenmuseum.

Chacom exporteert tegenwoordig naar 35 landen en is een fabrieksmerk dat de traditie van Saint-Claude voortzet; het verschil tussen deze productiewijze en ambachtelijke productie wordt behandeld in het artikel Ambachtelijke pijp en fabriekspijp. Het verhaal van Chacom en Comoy's of London, die uit dezelfde wortel zijn ontstaan, geldt als een van de beste voorbeelden van hoe nauw de Engelse en Franse pijpenindustrie met elkaar verweven zijn geraakt.