Charatan

Charatan is een pijpenmerk, opgericht in 1863 in Londen, dat geldt als een van de meest gerespecteerde namen van de Engelse traditie van handgemaakte pijpen. Oprichter Frederick Charatan, een in Rusland geboren immigrant, begon zijn werk in de wijk Tower Hamlets, aan Mansell Street, met het snijden van schuimspaanpijpen; de belangrijkste bron van dit waardevolle mineraal was destijds de afzetting bij Eskişehir op Ottomaans grondgebied. Toen de schuimspaanpijpen aansloegen, verhuisde de werkplaats naar het ruimere pand op het hoekige Prescot Street; hier begon ook de productie van bruyèrehout- (briar) pijpen die het merk wereldwijd bekend zou maken.

"Charatan's Make": Geheel handgemaakt

Het principe dat Charatan van zijn tijdgenoten onderscheidde, was dat elke pijp, van het ruwe briarblok tot het afgewerkte product, inclusief het mondstuk, onder één dak en volledig met de hand werd gemaakt. Terwijl veel bedrijven van die tijd een pijp "monteerden" door een kant-en-klaar geboorde ketel te combineren met een elders gekocht mondstuk, werd de stempel "Charatan's Make" op de pijpen juist gebruikt om dit verschil te benadrukken. Het bedrijf geldt als de eerste Engelse producent van volledig met de hand gemaakte briar pijpen; deze veelgehoorde bewering berust echter niet op sluitende documentatie.

Een teken van het aanzien dat het merk bereikte, is dat de jonge Alfred Dunhill tussen 1908 en 1910, ontevreden over de kwaliteit van de pijpen die hij uit Frankrijk invoerde, zich tot Charatan wendde en hoge bedragen betaalde om daar pijpen te kopen. In 1910 haalde Dunhill Joel Sasieni, een van Charatans vakkundige snijders, naar zijn eigen kant en richtte hij zijn eigen kleine werkplaats op Duke Street 28 op.

In datzelfde jaar, 1910, ging Frederick met pensioen en droeg hij het bedrijf over aan zijn zoon Reuben. Onder Reuben werd Charatan de kwaliteitsreferentie van de Engelse handgemaakte pijp. Vóór 1950 werden vier basisklassen gebruikt: Supreme, Selected, Executive en Belvedere. De hogere klassen die later werden toegevoegd, zoals Coronation en Supergrade, golden als het symbool van de zoektocht naar onberispelijke nerf (grain).

Het Lane-tijdperk

Herman G. Lane nam in 1950 contact op met de familie Charatan om zijn zaken in Groot-Brittannië uit te breiden; in 1955 werd Lane Ltd., in de plaats van Wally Frank, de enige distributeur van het merk in de Verenigde Staten. Na het overlijden van Reuben Charatan, volgens de gegevens in 1962-1963, verkocht zijn weduwe het bedrijf aan Lane Limited. De jaren 1960 en 1970 werden zo het gouden tijdperk van Charatan, vooral op de Amerikaanse markt; verzamelaars richten zich vandaag nog steeds vooral op pijpen van vóór Lane (vóór 1955) en uit het Lane-tijdperk.

De bijdragen van Lane verbreedden het assortiment klassen: in 1957 werd de Supreme S geïntroduceerd, en de meeste andere vernieuwingen dateren uit de jaren 1960 en het begin van de jaren 1970. Het "Double Comfort"-ontwerp, met een tweetraps trede aan het gebeten deel van het mondstuk, is een van de symbolen van deze periode. De Supergrade en de stempel "Summa Cum Laude", gereserveerd voor grote, vrij gevormde (freehand) hoogste-klassepijpen, zijn onder verzamelaars legendarisch geworden. De werkplaats fungeerde tegelijk als een soort vakschool: ambachtslieden als Dennis Marshall en Barry Jones werden hier opgeleid. Kenneth Barnes was in de jaren 1970 algemeen directeur van het bedrijf; zijn zoon Kennedy Barnes richtte in 1978, met het vak dat hij hier had geleerd, samen met Barry Jones het bedrijf Tilshead Pipe Co. op, dat het merk James Upshall voortbracht.

Stempels en datering

Doordat de administratie van vóór het Lane-tijdperk verloren ging bij een fabrieksbrand, is het dateren van vroege Charatans lastig; liefhebbers kijken daarom naar de stempels. Het cirkelvormige, geserifeerde "L"-handelsmerk geeft aan dat de pijp uit het Lane-tijdperk stamt, maar de afwezigheid ervan bewijst niet het tegendeel: de fabriek stond bekend om inconsistente stempeling, en op pijpen bestemd voor de Europese markt werd dit teken niet aangebracht. De blokletterstempel "MADE BY HAND" wijst doorgaans op de periode 1958-1965, terwijl dezelfde stempel met handgeschreven toevoegingen ("City of London", "Extra Large") wijst op de periode tussen 1965 en het midden van de jaren 1970. De afkorting FH wordt geacht tussen 1957 en 1968 in drie verschillende maten te zijn gebruikt. Het Double Comfort-mondstuk is daarentegen geen dateringscriterium: gedurende het hele Lane-tijdperk werden ook rechte en zadelvormige mondstukken geproduceerd.

Tot de neven- en submerken van Charatan behoren Mountbatten (volgens de gegevens niet een tweede kwaliteit, maar pijpen gemaakt door leerlingen), London Straight Grain, International Selection, Falstaff, Samirva, Vauxhall, Britannia en Benlet. Dat de merknaam in het Engels vaak verkeerd wordt gelezen als "Sheraton" is een detail dat wie de familie kent, doorgaans corrigeert.

Onder Dunhill en het merk vandaag

In 1978 verkochten de erfgenamen van Lane Charatan aan Dunhill; de fabriek aan Prescot Street sloot in maart 1982 en de faam van het merk nam vanaf die datum af. In 1988 droeg Dunhill de naam Charatan, het handelsmerk en de vormtabel over aan het Amerikaanse James B. Russell Inc.; in deze periode werden de pijpen geproduceerd in het Franse Saint-Claude en wordt Butz-Choquin doorgaans als producent genoemd. Toen het bedrijf van Russell in 2002 sloot, keerde het merk terug naar Dunhill, en werd de productie van de vrij gevormde pijpen toevertrouwd aan de werkplaats Invicta Briars van Colin Fromm in Chatham, Kent. Volgens de mededeling van het Dunhill-management worden Charatan-pijpen sinds 2022 in de Dunhill-fabriek geproduceerd.

Vandaag leeft de naam Charatan op twee niveaus voort: enerzijds als merk dat nog steeds in productie is, anderzijds als geschiedenis waarvan vooral de exemplaren uit het Lane-tijdperk verzamelwaarde hebben.