Dino da Campione

Dino da Campione is het stempel dat de in Milaan geboren Leonardo Airaghi (1929-2010) op zijn pijpen zette. Het tweede deel van de naam komt van Campione d'Italia, een Italiaanse enclave aan de oevers van het Meer van Lugano, geheel omringd door het Zwitserse kanton Ticino: dit kleine, formeel bij de provincie Como behorende plaatsje was waar Airaghi zijn eigenlijke beroep uitoefende. Pijpenmaken was voor hem nooit een broodwinning; de productie, die in 1969 begon en zesendertig jaar aanhield, haalde geen enkel jaar de driehonderd stuks.

De persoon achter de naam

Naar verluidt was Airaghi's eigenlijke beroep het beheer van het casino in Campione, en nam hij een aanzienlijk deel van zijn bestellingen aan terwijl hij die functie uitoefende. Dat hij twee bezigheden naast elkaar uitoefende, verklaart mede waarom de productie nooit uitgroeide tot atelierschaal. Er wordt verteld dat de familie afstamt van een geslacht dat in het negentiende-eeuwse Milaan schilders en beeldhouwers voortbracht; deze verbinding wordt vaak herhaald rondom het merk, maar is niet onafhankelijk gedocumenteerd.

Ook de distributie van het stempel in Italië was even beperkt: jarenlang verliep die uitsluitend via de tabakszaak Novelli in Rome. Buiten deze afnemers gingen de pijpen rechtstreeks vanuit Zwitserland op reis; de bestemmingen reikten van Noord- en Zuid-Amerika tot de Golfstaten en het Verre Oosten.

Productieschaal en stempels

Overgeleverde jaarlijkse overzichten van het atelier maken het mogelijk de omvang van de productie in cijfers te zien. In het eerste jaar, 1969, werden twaalf pijpen gemaakt; het aantal overschreed pas in 1978 voor het eerst de honderd, lag na de tweede helft van de jaren 1980 de meeste jaren tussen de honderdzestig en tweehonderdveertig, en bereikte in 1994 met tweehonderdvijfenvijftig stuks zijn hoogtepunt. De som van de jaren in het overzicht overschrijdt vierduizend stuks; omdat 1979 niet in de lijst voorkomt, ligt het werkelijke cijfer iets hoger. Deze aantallen komen uit één enkel overzicht en zijn niet onafhankelijk geverifieerd.

Het stempelsysteem kent meerdere lagen. Op de romp wordt eerst de naam "Dino da Campione" geslagen, bij sommige exemplaren aangevuld met materiaalaanduidingen zoals "Radica Extra". Stukken gemaakt van de zuiverste bruyèrewortel (briar)-blokken, zonder enig zichtbaar gebrek, werden onderscheiden met de letters AP in een ovaal kader; bronnen vermelden dat deze twee letters de beginletters zijn van een Engelse aanduiding die "vlekkeloos" betekent. Naar verluidt konden op dezelfde romp tot vier slakkensymbolen worden geslagen, die de eigen kwaliteitsrangschikking van Airaghi weergaven. De enkele stukken die hij buitengewoon vond, droegen dan weer het stempel QUEEN; dit stempel heeft een tegenhanger in tweedehands registraties.

Filosofie van vervaardiging

Selectiviteit is het uitgangspunt van dit stempel: blokken waarvan de nerf gebreken vertoonde, werden naar verluidt ongebruikt terzijde gelegd, waardoor het uitvalpercentage hoog bleef. Qua vorm wordt niet buiten de klassieke families getreden; verhouding en evenwicht krijgen de voorkeur boven verrassende silhouetten. Het oppervlak wordt meestal met natuurlijke bijenwas gepolijst, en rustieke bewerking komt zelden voor. Een vlak onder de kop, waardoor de pijp op tafel kan rusten, of een klein steunvoetje van been of briar toegevoegd aan het mondstuk, behoren tot de herkenbare details van dit stempel.

Duurzaamheid was het probleem waar Airaghi het meest mee bezig was. Er wordt verteld dat hij prototypes tegen de muur van zijn atelier gooide om te zien waar ze braken. Deze bezigheid vond zijn weerslag in het schuin gekruiste mondstuk dat hij vanaf 1980 samen met zijn zoon Cesare Airaghi, die toen als ontwerper begon, ontwikkelde: steel en mondstuk komen samen op een schuin vlak, wat het breukrisico bij een val verminderde. Het aantal exemplaren met deze constructie is klein.

De productie werd na 1999 uitsluitend voor de familie voortgezet en stopte in 2005 volledig. Volgens de gegevens overleed Airaghi op 10 december 2010 in het dorp Morcote, aan de oevers van het Meer van Lugano in Ticino. Omdat het stempel nooit is overgegaan naar catalogusproductie, wordt het binnen de Italiaanse traditie van handgemaakte pijpen gerekend tot de signaturen die volledig aan de definitie van artisan voldoen.