Domenico Grenci

Domenico Grenci (overl. 1998) is een pijpenmaker die actief was in Brognaturo, een dorp aan de voet van de Serre-bergen in de provincie Vibo Valentia in Calabrië. Zijn in een klein bergdorp gevestigde werkplaats werd, dankzij het feit dat zijn pijpen ook in het buitenland terechtkwamen, een aanloopplaats binnen de handgemaakte pijpentraditie van de regio. Zijn naam wordt vandaag minder vaak genoemd dan die van de Calabrische meesters die na hem kwamen, maar hij heeft vooral onder verzamelaars in de Verenigde Staten een trouwe achterban opgebouwd.

Van beeldhouwkunst naar de pijp

Grenci's eerste bezigheid was niet de pijp maar de beeldhouwkunst: in zijn jeugd verdiende hij in Chicago de kost als houtsnijder in ebbenhout. Omdat de bronnen elkaar tegenspreken over het jaar van zijn vertrek naar Amerika, zijn de precieze grenzen van deze periode onduidelijk; zijn bekendheid onder Amerikaanse klanten wordt echter grotendeels aan die jaren toegeschreven. Doordat hij hout eerst met een beeldhouwersoog leerde kennen, vormde dit ook de basis van zijn latere pijpenwerk.

Na zijn terugkeer naar zijn dorp richtte hij zijn eigen werkplaats op; het oprichtingsjaar wordt in de bronnen als "de jaren zestig" opgegeven, zonder dat over de precieze datum overeenstemming bestaat. De meeste opdrachtgevers reisden helemaal naar Brognaturo om hun pijp persoonlijk van de meester in ontvangst te nemen. Onder de bezoekers worden ook de om zijn pijpenliefde bekendstaande Italiaanse president Sandro Pertini (1896-1990) en de secretaris-generaal van de vakbond CGIL, Luciano Lama (1921-1996), genoemd. Volgens lokale registers werd Grenci in 1987 onderscheiden met de titel Ridder van de Republiek (Cavaliere della Repubblica).

Briar-opvatting

Het onderscheidende kenmerk van de werkplaats was de manier waarop het gebruikte hout werd voorbereid. Grenci werkte met briar uit de wortel van de in de regio groeiende heidestruik (Erica arborea), en liet de blokken, voordat hij ze bewerkte, lange tijd rusten in een kelder waar temperatuur en vochtigheid constant werden gehouden; Pipedia vermeldt dat deze periode kon oplopen tot tien jaar.

Machinehulp werd bij de pijpen tot een minimum beperkt. Niet alleen de kelk en de steel, maar ook de mondstukken werden met de hand gevormd. Grenci hield zich niet aan een vaste vormcatalogus, maar bouwde de onderdelen meestal op volgens de freehand-logica en op grote schaal. Zijn aandacht voor de nerfrichting bepaalde ook zijn keuze van oppervlak en kleur: hij verfde in lichte, maar contrastrijke tinten om de tekening van het hout te laten spreken, en bracht geen beschermende coating aan in de kamer. Het merendeel van zijn productie bestaat uit gladde stukken; oppervlaktebehandelingen als zandstralen en rustificatie komen in de werkplaats slechts bij een beperkt aantal pijpen voor.

Nalatenschap

De werkplaats was niet alleen een werkplek, maar ook een leeromgeving; de deur stond open voor bezoekers die alle fasen van de productie wilden volgen. De in Brognaturo geboren beeldhouwer en schilder Giuseppe Zangari (geb. 1960) begon hier zijn artistieke loopbaan. Overgeleverd is dat de Duitse meesters Fritz Becker en Paolo Becker het uitkiezen van briar van Grenci leerden, en zelfs een deel van zijn gerijpte briar meekregen terwijl hun eigen voorraad nog aan het rijpen was.

Toen Grenci in 1998 overleed, gingen de werkplaats en de opgebouwde kennis over op zijn zonen; in onafhankelijke bronnen wordt Vincenzo Grenci genoemd als degene die het werk voortzette. De productie in Brognaturo gaat in familiehanden door.