Don Carlos

Don Carlos is het handgemaakte pijpenatelier dat Bruto Sordini en zijn vrouw Rosaria Sordini in 1990 oprichtten in het stadje Cagli, in het bergachtige binnenland van Midden-Italië. Het merk komt voort uit de Italiaanse ateliertraditie die zich rond Pesaro heeft gevormd, en wordt gerekend tot de werkplaatsen die snel hun eigen vormentaal ontwikkelden. De productie vindt tot op vandaag nog altijd plaats op familieschaal, in stuks die één voor één worden bewerkt.

De weg van de oprichter

Bruto Sordini werd geboren in Cagli en richtte zich op pijpenmakerij tijdens zijn rechtenstudie; hij koos ervoor zijn loopbaan niet in het recht maar in het atelier op te bouwen. In 1974 was hij een van de eerste meesters die werden aangenomen bij het atelier Mastro de Paja van Giancarlo Guidi, waar hij zijn ervaring aan de werkbank verder ontwikkelde. Na Guidi's vertrek om een nieuwe onderneming te starten, behoorde hij tot de medeoprichters van het daaropvolgende merk Ser Jacopo. Na een enkele jaren durend partnerschap wilde hij zijn eigen ontwerpvisie vrij kunnen toepassen, waarna hij vertrok en Don Carlos oprichtte.

Sordini's werk na 1990 beweegt zich tussen twee polen: enerzijds gematigde, klassiek geproportioneerde vormen, anderzijds vrije ontwerpen die opvallen door hun ongewone lijnen. Onder de af en toe herhaalde, benoemde lijnen van het atelier worden de reeks Kronos genoemd, die volgens overlevering verwijst naar een strijkkwartet, en de reeks Melos, versierd met zilveren en gouden ringen. Een ernstig motorongeluk van Sordini legde de productie een tijd lang stil; na zijn terugkeer in het atelier zou hij zijn overgeschakeld op een langzamer werkritme, waarbij aan elk stuk meer tijd wordt besteed.

Vervaardiging en stempels

Het atelier geeft aan de gebruikte bruyèrewortel (briar) minstens twee jaar in de open lucht te laten rusten. De blokken worden één voor één geselecteerd, en de vorm wordt grotendeels met de hand gemaakt. Een onderscheidende keuze van de Don Carlos-pijpen is dat de binnenkant van de tabakskop onbekleed en in kaal hout wordt gelaten; het atelier stelt dat dit gebeurt zodat de trek zich rechtstreeks via het hout ontwikkelt. Glanzend lucite is gangbaar voor de mondstukken.

De classificatie gebeurt met muzieknootstempels. De pijpen worden eerst ingedeeld naar oppervlaktebewerking (rustiek, glad en glad met adering); binnen elke groep wordt één, twee of drie nootstempels geslagen om de aderpatroon te rangschikken, waarbij drie noten het hoogste niveau van die groep vormen. Volgens overlevering werd voor buitengewoon geslaagde stukken het stempel "Chorale" gebruikt. De typische stempelreeks op de steel bestaat uit de naam "Don Carlos" in cursief handschrift, gevolgd door de vermeldingen "Fatta a Mano" en "In Italia". Sinds 2002 zou aan de pijpen een datumstempel zijn toegevoegd dat de anciënniteit van de meester aan de werkbank aangeeft: in dit systeem, dat 1977 als beginjaar hanteert, staat het teken "50/2" voor vijfentwintig jaar, terwijl gewone getallen in latere jaren de bovenop dat getal opgetelde jaren aangeven. Een soberder afgewerkte lijn van het atelier draagt de naam Urbino.

Positie

Don Carlos wordt beschouwd als een typisch voorbeeld van de fabrikanten die op atelierschaal werken in Italië: geen massaproductie, maar een beperkt aantal handgemaakte stukken. De reden waarom Sordini in dezelfde traditie wordt geplaatst als gevestigde Italiaanse merken zoals Castello, is zijn verbondenheid met de ambachtscultuur die zich rond Pesaro en omgeving heeft ontwikkeld. De geschiedenis van pijpenmakerij in deze streek gaat ver terug; volgens de overlevering is Primo Soriani, die begin twintigste eeuw nabij Cagli werkte, een van de bekende namen uit deze traditie.