Dunhill-tabaksblikken: Verpakking en Datering

Dunhill-tabaksblikken gelden in de Engelse verzamelwereld van pijptabak als een van de solide houvasten voor datering. Hoewel de naam van een menging tientallen jaren lang hetzelfde bleef, werden de afmeting van het blik, de vorm van het deksel, het stempel op de bodem en de vermelding van het koninklijk patent op het etiket met regelmatige tussenpozen vernieuwd; de periode van een blik wordt grotendeels vastgesteld door deze vier details gezamenlijk te lezen. Het werk dat de criteria voor het eerst systematisch heeft vastgelegd, is de studie van John C. Loring uit 1997. Voor de geschiedenis van de mengingen zelf kan het artikel Dunhill-pijptabak: 1907-1990 worden geraadpleegd.

Vorm en afmeting van het blik

Volgens de overlevering waren de vroegste blikken niet vacuümgesloten; op een foto uit 1909 zijn blikken van een half en een heel pond te zien met twee onderling nauw verwante etiketten "My Mixture". Tijdens de Eerste Wereldoorlog werd overgeschakeld op het blik met mesdeksel (knife-lid, cutter-top). Het onderscheidende kenmerk van dit ontwerp is dat het dubbel gedekseld is: een dun metalen binnendeksel sluit de tabak luchtdicht af, terwijl aan de rand van het buitendeksel, dat over de romp schuift, een klein schuifmesje zit waarmee de verzegeling wordt doorgesneden. Nadat de verzegeling is doorgesneden, dient het buitendeksel alleen nog als afdekking. Men neemt aan dat deze constructie, die geschikt was voor langdurige opslag en verscheping over zee, heeft bijgedragen aan de verspreiding van het merk. De meest gangbare maat was vier ons; er werden ook blikken van acht en twee ons gemaakt, waarbij geperste flake-mengingen (in plakjes gesneden) meestal in het blik van twee ons gingen.

In de exemplaren die Loring onderzocht, heeft het blik van vier ons van de jaren twintig tot de jaren vijftig een diameter van ongeveer vier inch en een hoogte van twee inch; enkele mengingen gebruikten een smaller en hoger blik. Eind jaren vijftig en in de jaren zestig werd het metaal dunner, daalde de diameter naar 3,75 inch en kreeg het buitendeksel een glanzende goudkleur met een duidelijke welving aan de onderrand. Vanaf het midden tot het einde van de jaren zestig veranderde de verpakking ingrijpend: het blik met mesdeksel en papieren etiket maakte plaats voor het geverfde blik met draaideksel (coin-twist). De overgang verliep geleidelijk; in de groothandelscatalogus van 1968/69 staan beide typen naast elkaar.

Etiket en bodemstempel

Het papieren etiket rond de romp werd voor elke menging apart gedrukt, terwijl het buitendeksel werd vastgezet met een papieren band die de handtekening van Alfred Dunhill droeg en meestal ook een reproductie van een rood zegel. Bij de overgang naar het draaideksel verdween dit zegel en kwam op het etiket "My Mixture" het "dunhill"-opschrift met lange staart. Bij de beperkt verspreide blikken "My Mixture" is het etiket uniform; het mengingnummer werd met de hand op een zij-etiket geschreven. In het adresgedeelte van vroege exemplaren staat telefoon- en telegraminformatie; toen in de jaren 1920 filialen in New York en Parijs openden, vulden de adressen van die filialen deze ruimte.

Het bodemstempel is een aparte aanwijzing: op blikken uit de jaren veertig en vijftig staat alleen "MADE IN GREAT BRITAIN"; het gewichtsstempel werd pas in de jaren zestig voor het eerst op het blik van vier ons aangebracht. In de jaren zeventig, tijdens de aanpassing aan de gemeenschappelijke markt, werd het stempel omgezet naar een combinatie van ons en gram-ons, en aan het eind van dat decennium werd het blik van vier ons teruggebracht tot 100 gram.

Tijdlijn van de patentvermelding

Ook de vermelding van het koninklijk patent geeft op zichzelf een indicatie van een periode:

• Het patent uit 1921, verleend door Edward, Prins van Wales, is te zien op het etiket van sommige mengingen in de catalogus van 1927; het is nooit toegevoegd aan het etiket van de menging Prince of Wales.

• Het patent verviel bij de troonsafstand van 1936; volgens overlevering kwam met het nieuwe patent dat in 1938 werd verleend door George VI de voor de koning opgestelde vermelding op het etiket.

• Blikken uit de jaren van de Tweede Wereldoorlog dragen bovendien een merkteken "oorlogsverpakking".

• Na de oorlog verhuisde de patentvermelding van het zij-etiket naar het bovenste etiket.

• Na de dood van de koning in 1952 werd de rechtstreekse verwijzing naar de vorst geschrapt; enkele jaren later werd de formulering "wijlen de koning" ingevoerd, die tot begin jaren zestig in gebruik bleef.

• Met de invoering van het draaideksel werd de vermelding vernieuwd op naam van de koningin, en begin jaren negentig werd ze helemaal van het etiket verwijderd.

Vermelding van de producent

Toen eind jaren zeventig het mengen werd uitbesteed, verdween van het etiket de vermelding "gemengd door Alfred Dunhill" en kwam er alleen nog een aanduiding van het productieland voor in de plaats. De identiteit van de producent die het werk overnam, staat niet vast; de twee meest genoemde namen zijn Murray, Sons & Co., dat in 1810 in Belfast werd opgericht en na 1953 onder Carreras en Rothmans International kwam te vallen, en McConnell. Na het vervallen van het patent veranderde de vermelding eerst in een formulering die "met toestemming van Alfred Dunhill Ltd." betekende, en rond 1994 in een formulering die "samen met Dunhill Tobacco of London" betekende. Het vervolg van de mengingen na deze datum wordt behandeld in het artikel Dunhill-tabaksmengingen.