Dura Pipes (Dura Semjaniv)

Dura Pipes is de naam van het atelier dat de Zweedse maker Dura Semjaniv (overl. 2008) in zijn eentje runde in het zuiden van het land. Semjaniv kwam niet vanaf een pijpenwerkbank in het vak, maar vanachter de tabakstoonbank: terwijl hij een tabakszaak in Malmö runde, leerde hij de pijpen van klanten repareren en ging van daaruit zijn eigen pijpen maken. Zijn beperkte jaarlijkse productie en zijn aan klassieke maten gebonden vormtaal hebben zijn naam vooral bekend gemaakt in verzamelaarskringen; zijn pijpen dragen het stempel 'Dura Sweden'.

Van reparatiewerkbank naar pijpenmaker

In Malmö bestond een gevestigde tabakszaak genaamd Pip-Larsson, geopend in 1905; Semjaniv kocht deze in 1985. Hij zette de reparatieservice voort die de vorige eigenaar, Olle Jonsson, had onderhouden, schafte het benodigde gereedschap aan en leerde het vak van Jonsson. Enkele jaren reparatiewerk brachten hem ertoe zelf pijpen te gaan maken. Op aanraden van een klant kwam hij in contact met meester Arne Ljung, die in de Malmöwijk Limhamn werkte; Ljung was op dat moment ouder dan tachtig, en Semjaniv kreeg van hem zowel bruyèreblokken (briar) als de basisbeginselen van het vak. De band tussen de twee makers resulteerde erin dat na Ljungs dood het gereedschap uit zijn atelier en vijf mappen met klassieke vormtekeningen aan Semjaniv overgingen; volgens de overlevering namen bulldogvormen een opvallend zwaar aandeel in die tekeningen in.

Stempel, materiaal en stijl

Het stempel op de pijpen draagt altijd dezelfde tekst: 'Dura Sweden' met een tweecijferig jaartal. De vorm van het stempel kent echter drie periodes: eerst werd een rond stempel gebruikt, daarna een stempel in één rechte regel, en rond 2004 werd met een speciaal aangeschaft stempelapparaat het Zweedse wapen met de drie kronen (tre kronor) onder de rechte regel toegevoegd. Dit apparaat zou zijn aangeschaft bij de Deense meester Tom Eltang en de indrukdiepte was instelbaar, waardoor het stempel bij latere polijstbeurten niet wegsleet. Dat het stempel netjes past op het harde en meestal ronde oppervlak van briar, is een bekende moeilijkheid in het maken van pijpen.

Semjaniv gebruikte vaak andere materialen voor steel en mondstuk; bamboe, buxus en hoorn staan daarbij voorop. Omdat het in de jaren 2000 moeilijker werd om bamboe van voldoende kwaliteit te vinden, had hij een voorraad aangelegd die jarenlang meeging. Naar verluidt maakte hij ongeveer vijfenzeventig pijpen per jaar, waarvan een aanzienlijk deel naar landen als Duitsland, Oostenrijk, Italië, Japan en de VS ging. Zijn stijl wordt gerekend tot een lijn die niet afwijkt van klassieke maten, maar die er ook niet voor terugdeinst buiten de gangbare mallen te treden.

Arlöv, Lund en het einde van het atelier

Semjaniv verkocht de winkel in 1995; omdat de nieuwe eigenaar de tabakshandel niet voortzette, werd Pip-Larsson een cadeauwinkel. Hij verplaatste zijn werkbank naar zijn huis in Arlöv en gebruikte een klein, kelderachtig kamertje als atelier. Toen hij in 2003 met zijn gezin naar Lund verhuisde, nam een ruime ruimte in de bijgebouwen de plaats van deze kamer in. In die jaren waren er in Zweden zo'n vijf pijpenmakers actief, van wie er twee in Lund werkten, op loopafstand van elkaar: Semjaniv en Bengt Carlson.

Volgens de overlevering behoorde Semjaniv ook tot de oprichtende leden van de Zweedse pijpenclub (Svenska Pipklubben); hij overleed op 19 januari 2008. Omdat het atelier met hem sloot, wordt de naam Dura tegenwoordig alleen nog herinnerd via stukken die in de tweedehandscirculatie te vinden zijn.