F. B. Bauer

F. B. Bauer is de bedrijfsnaam van een in Oostenrijk geboren pijpenmaker die in de eerste helft van de twintigste eeuw in Detroit werkzaam was. Zijn pijpen dragen de stempels "F. B. BAUER", "HANDMADE" en "DETROIT". Het is geen fabrieksmerk, maar de persoonlijke werkbank die één enkele ambachtsman zijn hele leven lang voortzette; daarom wordt de naam Bauer in de Amerikaanse pijpgeschiedenis eerder beschouwd als een document van handwerk dan als een merk.

Stempel, Naam en Datering

Het stempel van Bauer geeft de verzamelaar slechts één gegeven: van wiens hand en uit welke stad de pijp komt. Een datum ontbreekt. Omdat de meester ongeveer dertig jaar aan dezelfde werkbank in Detroit werkte en er geen aanwijzing is dat de tekst van het stempel in die tijd veranderde, kunnen de bewaard gebleven exemplaren slechts ruwweg worden geplaatst in de periode 1916-1945; een nauwkeuriger tijdsbestek kent geen maatstaf.

Een tweede probleem dat archiefonderzoek bemoeilijkt, is de naam. In de documenten komt de meester voor als Blasenbauer, Franz Bauer, Franz B. Bauer, Frank Bauer en Frank B. Bauer; in de vroege documenten overheerst de Oostenrijkse spelling, in de latere de verengelste vorm. Ook de oorspronkelijke spelling van de achternaam is niet eenduidig: in de bronnen komen zowel Blasonbauer als Blasenbauer voor. Wie op basis van slechts één naam archiefonderzoek naar Bauer doet, loopt daarom het risico op een misleidend resultaat.

Opleiding in Wenen

Volgens de overgeleverde biografie werd de meester in 1866 in Wenen geboren en op veertienjarige leeftijd als contractueel leerling geplaatst bij een Weense pijpenmaker. In het gildenstelsel van die tijd werd de leertijd afgesloten met een vaardigheidsexamen voor een keurmeesterscommissie, na afloop van een bepaalde periode; naar verluidt slaagde Bauer voor dit examen met het hoogste cijfer. Deze details berusten op één enkele overlevering en zijn niet onafhankelijk bevestigd met een gildendocument.

Na zijn gezellentijd zou hij enige tijd hebben gewerkt in een atelier dat de titel "kaiserlicher und königlicher Hoflieferant" droeg, ofwel hofleverancier van het keizerlijke hof. De titel zelf is gedocumenteerd: in Oostenrijk-Hongarije was hij gebonden aan een officiële aanvraagprocedure en gold hij als het meest gerespecteerde kwaliteitskeurmerk van die tijd. In welk atelier Bauer precies werkte, is echter niet bekend. Toch wordt aangenomen dat het feit dat hij de vermelding "handmade" op zijn stempel plaatste, de houding weerspiegelt van een meester die in zo'n ambachtsomgeving was opgeleid, tegenover seriematige productie.

Naar de Andere Kant van de Atlantische Oceaan en Detroit

Bauers vertrek uit Europa wordt gedateerd op het einde van januari 1893: naar verluidt vertrok hij vanuit Rotterdam met de SS Spaarndam en kwam hij begin februari aan in New York, waar hij werd verwerkt in de pas geopende faciliteiten van Ellis Island. Dat de Spaarndam in die jaren migranten vervoerde op de lijn Rotterdam-New York van de Holland America Line, kan onafhankelijk worden bevestigd; een persoonlijk document van Bauer voor deze specifieke reis kon echter niet worden gevonden.

Tijdens de ruim tien jaar die hij in de omgeving van New York doorbracht, wordt hij genoemd als draaier, barnsteendraaier en vormmaker. Uiterlijk in 1916 vestigde hij zich in Detroit; in de documenten daar staat hij vermeld als pijpenmaker en -hersteller. Er wordt aangegeven dat hij, afgezien van een korte periode in Buffalo in 1925, de stad niet meer verliet en eind 1945 in Detroit overleed. Uit zijn huwelijk, dat meer dan vijftig jaar duurde, kwamen geen kinderen voort, zodat er niemand was om de werkbank over te nemen; het atelier sloot samen met de meester.

Bauers verhaal toont hoe ambachtskennis die lang vóór de opkomst van de Amerikaanse handgemaakte pijpenscène vanuit Europa werd meegenomen, zich in Amerika omzette in eenmanswerkbanken. Ook andere namen uit dezelfde generatie, zoals Lester C. Garlow, kunnen alleen worden nagegaan aan de hand van hun stempels en stadsdocumenten. De trouw van deze meester aan handwerk herinnert er bovendien aan hoe oud de discussie over het onderscheid tussen handwerk en machinaal werk in de pijpenwereld al is.