Fassi (Angelo Fassi)

Fassi is het merk van de pijpen die de Italiaanse maker Angelo Fassi (geb. 1958) produceert in zijn eenmansatelier in het stadje Appiano Gentile in de provincie Como. Fassi's eigenlijke beroep is geneeskunde; na zijn medische opleiding specialiseerde hij zich in tandheelkunde en bracht hij het grootste deel van zijn werkzame leven door in de endodontie (wortelkanaalbehandeling). Hij ging pas tegen zijn vijftigste aan de werkbank zitten: sinds 2010 maakt hij pijpen, en volgens de overlevering produceert hij zo'n vijftig stuks per jaar.

Van geneeskunde naar de werkbank

Zijn band met de pijp gaat veel verder terug. Op zijn veertiende kreeg hij naar verluidt een Savinelli-pijp, die zijn vader had gekocht in de hoop met roken te stoppen, maar die niet het gewenste effect had — en die pijp bleef bij hem. In de jaren dat hij in Monza woonde, bezocht hij regelmatig een van de inmiddels gesloten tabakswinkels van de stad, wat zijn belangstelling voedde. Op zijn zestiende kreeg hij de kans om de werkplaats van Caminetto in Cucciago te bezoeken, in de periode waarin de productie onder leiding stond van Giuseppe "Peppino" Ascorti en Luigi Radice.

Het duurde tientallen jaren voordat deze belangstelling in ambacht overging. Het keerpunt was zijn deelname in 2008 aan een pijpenmaakcursus georganiseerd door de Duitse maker Bertram Safferling. Na de cursus onderhield hij het contact met Safferling; hij richtte zijn eigen atelier op door de machines over te nemen van een lokale maker die net zijn werkbank had verlaten.

Vormopvatting en vervaardiging

Fassi denkt zijn productie in twee lijnen. In de eerste lijn staan de gevestigde vormen van de Engelse en Franse vormschema's; deze worden echter niet letterlijk herhaald, maar elementen van verschillende vormen worden in één kop samengebracht. Een bekend voorbeeld van deze aanpak is de combinatie van de lange steel en het korte, conische mondstuk van de Liverpool met een apple-kop. In de tweede lijn bevinden zich vrije vormen (freehand), die zich ontwikkelen naar de aderloop die tijdens het bewerken van het blok tevoorschijn komt; ringen, banden en ongewone mondstukdoorsneden komen hier vaker voor. In beide lijnen keert één ontwerpprincipe terug: het mondstuk mag het tafeloppervlak niet raken wanneer de pijp wordt neergelegd. Daarom heeft de meeste mondstukken een ring of verbreding die de steel iets optilt.

Voor de koppen wordt briar betrokken van Italiaanse en Griekse leveranciers, vooral Mimmo en Manno. Voor de mondstukken wordt overwegend eboniet gebruikt; afhankelijk van het ontwerp komen ook hoorn en exotisch hout aan bod (mondstukmaterialen). Hoewel hij ook gladde pijpen maakt, is het eigenlijke handelsmerk van het merk zandstralen (oppervlaktebehandelingen): er wordt gestreefd naar een diepe, scherp uitkomende textuur, waarbij bij sommige stukken slechts een deel van het oppervlak wordt gezandstraald. De productie is nog altijd deeltijds; Fassi heeft aangegeven van plan te zijn na zijn pensionering uit de tandheelkunde voltijds naar het atelier over te stappen.

De Italiaanse meesterkring

Fassi's ambacht rijpte via de banden die hij opbouwde met de Italiaanse meesterkring; tot de eerste wegwijzers behoorden Gabriele Dal Fiume en Massimiliano "Il Duca" Rimensi. Met de Oekraïner Konstantin Shekita werkte hij van tijd tot tijd samen; ook wisselt hij ideeën uit met de Braziliaanse makers Gustavo Cunha en Emanuel Queiroz. Onder de namen door wie hij zich uitsluitend via online kijken liet beïnvloeden, noemt hij Maurizio Tombari en Paolo Becker van Le Nuvole. Hij is lid van de Accademia della Pipa, opgericht op 24 november 2020, die zich in de Italiaanse traditie richt op hoogwaardige pijpenmakerij; de oprichting van de academie wordt toegeschreven aan het initiatief van Domenico "Mimmo" Romeo en Dal Fiume, en onder de oprichtende meesters worden ook Gioacchino Sauro en Davide Iafisco genoemd. Wat hij zelf aan steun kreeg, gaf hij ook door: een voormalige patiënt, Roberto Franzini, begon op zijn aansporing met pijpenmakerij en produceert sindsdien onder de naam Franz Pipes.