Fikri Baki

Fikri Baki is een meerschuim-pijpenmaker die actief was in Eskişehir. In buitenlandse bronnen staat zijn volledige naam geregistreerd als Fikri Baki Cetekinkaya; door de korte handtekening op de steel wordt hij in de liefhebbersgemeenschap echter meestal "F. Baki" genoemd. Baki begon in 1969 als leerling in het vak en verwijderde zich in de loop der jaren van het figuratieve snijwerk uit zijn beginjaren, om zich toe te leggen op klassieke pijpvormen en de eigentijdse Scandinavische stijl. Zijn faam dankt hij vooral aan het overbrengen van technieken en materialen die eigen zijn aan het pijproken met briar (heideworstel) naar meerschuim.

Van het Dorp Sepetçi naar de Werkbank

Volgens de bronnen kwam Baki uit het dorp Sepetçi, dat verbonden is met de meerschuimgroeves van Eskişehir. Op basis van de bijnaam "wit goud" die aan de steen werd gegeven, is de naam van het dorp later veranderd in Beyazaltın. In deze nederzettingen, waar de grondstof rechtstreeks onder de grond wordt gewonnen, is het gebruikelijk dat kinderen al op jonge leeftijd aan de werkbank plaatsnemen. Volgens de overlevering begon Baki in 1969 als leerling en werd hij in de loop van de jaren zeventig gevormd naast de toenmalige meester-snijders. Het repertoire van het snijwerk van Eskişehir in die jaren was overwegend figuratief: de kop werd omgevormd tot een gezicht, een scène of een dierenkop, en de maatstaf voor vakmanschap werd afgemeten aan de diepte van het reliëf.

Van Figuratief naar Eigentijds

Baki begon zijn vak binnen deze traditie, maar liet in zijn latere, rijpere werk het figuratieve volledig achter zich. De bronnen leggen deze overgang uit vanuit zijn contact met Europese pijpenmakers; naar verluidt heeft hij een tijd bij de Duitse meester Rainer Barbi gewerkt en het pijpmaken daar van dichtbij gevolgd. Omdat slechts enkele bronnen deze informatie geven, blijven de details onzeker.

Zijn latere ontwerpen bewegen zich tussen gevestigde pijpvormen en zoektochten naar freehand-vormen. Men gaat ervan uit dat hij door zijn verhoudingen en oppervlaktebehandeling dicht bij de eigentijdse Deense esthetiek staat. Onder de bekende vormen bevinden zich stukken die bent billiard, apple, panel, horn, volcano, rhodesian, bent egg en whale worden genoemd, evenals een omgekeerde calabash-constructie waarbij de rook via een extra holte onder de kop wordt geleid.

Het Overbrengen van Briar-technieken naar Meerschuim

Het aspect waarvoor Baki in de gemeenschap het meest wordt genoemd, is dat hij technieken die zich in de briar-pijpenmakerij hadden gevestigd, overbracht naar meerschuim. Zilveren ringen en verbindingswerk, bamboetussenstukken tussen kop en steel, en met de hand gesneden en gevormde stelen van eboniet of Cumberland (gemarmerd eboniet) staan daarbij voorop. Bronnen vermelden dat hij de eerste meester in Eskişehir was die bamboe in een pijp gebruikte. De stelen worden niet kant-en-klaar ingekocht, maar voor elke pijp apart bewerkt; dit detail wordt beschouwd als een duidelijke afwijking van de in de streek gangbare seriematige montage.

Handtekening, Distributie en Huidige Status

Baki's markering is geen vast stempel, maar een handgeschreven handtekening op de zijkant van de steel. Op oudere stukken verschijnt de handtekening in de verkorte vorm "F. Baki", terwijl op recentere werken de volledige naam voorkomt. De productie werd jarenlang op de markt gebracht via één enkele distributeur, Deniz Ural; rond 2019 zou de distributie zijn overgegaan naar een andere, in het buitenland gevestigde verkoper. Volgens de bronnen heeft de meester de werkbank de laatste jaren verlaten. Pijpen met zijn handtekening blijven de belangstelling van verzamelaars trekken als document van de overgang van de figuratieve traditie van het snijwerk uit Eskişehir naar eigentijds pijpontwerp.