Franz Pipes (Roberto Franzini)

Franz Pipes is een klein merk dat de Italiaanse maker Roberto Franzini in zijn eentje voert. Franzini produceert zijn pijpen in een atelier dat hij in zijn garage heeft ingericht in Saronno, ten noordwesten van Milaan; het werk is deeltijds en volgens de overlevering blijft de jaarlijkse productie rond de vijftig stuks. De merknaam is niet afkomstig van de achternaam van de maker, maar, naar verluidt, van de bijnaam "Franz" die ook door zijn vader en grootvader werd gedragen. In de bronnen wordt vermeld dat hij geboren is in 1982, in Domodossola aan de voet van de Alpen in Piëmont.

De overgang naar de werkbank

Franzini leerde het ambacht niet van een meester, maar door zijn eigen experimenten; het beginjaar is 2012. Zijn eerste informatie verzamelde hij uit video's en geschreven bronnen op internet, waarna hij met enkele blokken briar de basisgereedschappen aanschafte en aan de slag ging. Hij beschrijft zijn beginperiode als een leerproces waarin hij elke stap door vallen en opstaan doorliep. Wonen in Noord-Italië, een streek met een oude pijpenmakerstraditie, versnelde dit proces: hij bezocht de ateliers in de omgeving en stelde technische vragen, en nam deel aan de evenementen die Savinelli en Brebbia organiseerden, waar hij het bewerken van briar van dichtbij kon zien.

In het begin van dit traject is er een band met een andere Italiaanse maker wiens eigenlijke beroep tandarts was, Angelo Fassi. Volgens het ene verhaal ging Franzini op onderzoek uit nadat een collega had verteld dat een tandarts die hij kende pijpen maakte, en ontdekte hij later dat het om Fassi ging; in het verhaal dat op Fassi teruggaat, is Franzini een van zijn voormalige patiënten en kwam hij rechtstreeks via diens aansporing bij de werkbank terecht. De bronnen zijn het erover eens dat de twee makers in latere jaren vrienden werden en elkaar bleven bezoeken om ideeën uit te wisselen.

Vormtaal

Hoewel hij het ambacht volledig in de Italiaanse omgeving leerde, blijven de meeste Franz-pijpen dicht bij de vormopvatting van de Deense school. Franzini vermijdt het zelf om zijn werk binnen deze traditie te rekenen; als geïnspireerde namen worden Lars Ivarsson, Hans "Former" Nielsen, Jess Chonowitsch, Tom Eltang en de Japanse maker Kazuhiro Fukuda genoemd.

De twee terugkerende mallen van het merk worden "de Deense billiard" en "het Deense ei" genoemd: bij de eerste wordt een enigszins lange, aan Lovat doen denkende steel verbonden met een brede, ronde kop die richting een brandy- of potkamer neigt; bij de tweede blijft de lijn die de ovale kop met de steel verbindt van begin tot eind gebogen. Ook catalogusvormen als Dublin, brandy, bulldog en Rhodesian worden geproduceerd, maar niet letterlijk herhaald. Franzini maakt eerst een schets op papier, brengt de maten over op het blok, en gaat uit van een klassieke mal die hij tijdens het bewerken overschrijdt. De lichte voorwaartse helling van de kop, gematigde bochten en hier en daar bewust achtergelaten asymmetrie zijn veelvoorkomende details.

Materiaal en vakmanschap

De briar wordt uit Italië betrokken; vermeld wordt dat de ebonietstaven die voor de mondstukken worden gebruikt, uit Duitsland komen. Franzini houdt vast aan eboniet in plaats van het acryl dat in Italiaanse ateliers gangbaar is geworden, en geeft als reden dat dit materiaal zachter aanvoelt tegen de tanden (mondstukmaterialen). In kleur vermijdt hij opzichtigheid: meestal effen zwart, af en toe cumberland. Voor ringen en bandjes gebruikt hij hardhout en hoorn; bamboe gebruikt hij niet, omdat het naar zijn zeggen niet past bij het algemene uiterlijk van het merk.

Het merendeel van de pijpen heeft een glad oppervlak, waarbij een strakke, regelmatige vlam- of rechte nerf op de kop wordt nagestreefd; gezandstraalde stukken blijven beperkt in aantal. Bij de beitsen overheersen lichte, natuurlijke tinten. Aangegeven wordt dat de kamers worden geboord zonder een filteropening te maken.