Gajin (Masato Hayafune)

Gajin is het merk dat de Japanse pijpenmaker Masato Hayafune (早船雅人) gebruikt voor zijn handgemaakte pijpen. Het is geen fabrieksnaam, maar de handtekening van één enkele werkbank; daarom valt de geschiedenis van het merk rechtstreeks samen met de werkzame periode van de meester. Volgens zijn eigen verklaring maakt Hayafune al meer dan veertig jaar pijpen, wat betekent dat hij eind jaren zeventig met de productie moet zijn begonnen. Een exact beginjaar is niet met onafhankelijke bronnen te bevestigen.

Omvang van het atelier

Hoewel Gajin bekendheid heeft verworven, is het nooit boven het niveau van een atelier uitgegroeid. Volgens de opgave van de maker ligt de jaarlijkse productie tussen de dertig en veertig pijpen; dat komt neer op gemiddeld drie stuks per maand en betekent dat elke pijp door één en dezelfde hand, van begin tot eind, wordt bewerkt. Bij zo'n tempo blijven nummering, houtkeuze en afwerking onder toezicht van dezelfde persoon, waardoor er weinig vormherhaling tussen de stukken voorkomt. Op de kop van de pijpen staat een stempel met de merknaam; omdat de naam van de maker in de meeste bronnen samen met dit stempel wordt genoemd, is Gajin in de loop der tijd een naam geworden die de meester zelf aanduidt. De kleine schaal heeft er ook toe geleid dat de bekendheid van het merk buiten Japan beperkt is gebleven tot een smalle kring; Gajin komt in de internationale verzamelliteratuur alleen voor in besprekingen die specifiek over Japanse handgemaakte pijpen gaan.

Materiaalkeuze

Het materiaal is het best gedocumenteerde aspect van Gajin. Hayafune heeft jarenlang gewerkt met briar-knollen van Corsicaanse herkomst. Toen deze bron op de markt schaarser werd, is hij blijven vertrouwen op zijn eigen voorraad, zo'n dertig jaar geleden verzameld, en is hij vanaf ongeveer 2005 ook blokken gaan betrekken van de Italiaanse houtleverancier Mimmo. Mimmo is een naam waar in diezelfde jaren ook veel andere onafhankelijke makers op het internationale toneel een beroep op deden.

Voor de mondstukken wordt geharde rubber, oftewel eboniet, gebruikt. Het type dat de maker al lang de voorkeur geeft, is Duits eboniet van het merk NYH (New York Hamburger Gummi-Waren). Zorgvuldig afgewerkt eboniet geeft een diepe glans; blijft het echter lang blootgesteld aan ultraviolet licht of tl-verlichting, dan verzwavelt het oppervlak, verdoft het en verkleurt het. Dit gedrag is niet specifiek voor Gajin, maar geldt voor alle pijpen met een ebonieten mondstuk; details staan in het artikel mondstukmaterialen.

Ontwerpvisie

Gajin-pijpen bevinden zich tussen twee tradities. Aan de ene kant staat de klassieke Europese mal met vaste maten en vormnamen, aan de andere kant het vrije ontwerp waarbij de vorm de aderen van het hout volgt. Hayafune rekent zijn eigen werk tot geen van beide groepen; het criterium dat hij noemt, is een rookinstrument te maken dat in de hand in evenwicht ligt, een betrouwbare inwendige constructie heeft en zorgvuldig is afgewerkt. Zowel gemeten klassieke vormen als in freehand-stijl bewerkte stukken dragen uiteindelijk dezelfde handtekening.

Achter deze houding schuilt ook de weerklank van de Deense school in Japan. De maker vertelt dat hij in de loop der jaren kennis heeft gemaakt met Europese meesters, onder wie Lars Ivarsson en Jørn Micke. Hoe de onafhankelijke pijpenmakerij in Japan zich uit de schaduw van grote fabrikanten als Tsuge heeft losgemaakt en een eigen identiteit heeft gezocht, komt aan bod in het artikel Japanse pijpenmakerij voorbij Tsuge.