Gotoh (Kei-ichi Gotoh)

Gotoh is de naam die de Japanse meester Kei-ichi Gotoh op zijn pijpen slaat. Hij geldt als een van de eerste namen die in Japan worden genoemd wanneer het gaat om handgemaakte pijpen; toch is het aantal pijpen dat zijn werkbank verlaat altijd klein gebleven. Zijn faam berust niet op aantallen, maar op zijn vermogen om briar te tonen als een levend wezen in beweging, en op de constructieve oplossingen die dit mogelijk maken.

Vormtaal

In het werk van Gotoh komen twee aders samen. De eerste is de Japanse versieringstraditie: hij gebruikt palissander, buxushout en ivoor op evenwichtige wijze, is bijzonder bedreven in de toepassing van een bamboe steel, en sommige koppen doen op afstand denken aan het traditionele silhouet van de kiseru. De tweede is de technische kant; wanneer een ongewone vorm dit vereist, aarzelt hij niet om de opzet van pen (tenon) en boring (mortise) opnieuw op te bouwen.

Wat hem werkelijk onderscheidt, is dat hij symmetrie niet als noodzaak beschouwt. De curve in zijn koppen blijft meestal niet in één vlak, maar draait tegelijk in twee vlakken; de dooradering van de briar wordt zo gekozen dat die draaiing wordt ondersteund. Vandaar de indruk dat een stilstaand voorwerp lijkt te zwemmen of zich te kronkelen. Het vismotief is het bekendste voorbeeld van deze opvatting; composities waarbij bamboe twee stukken briar met elkaar verbindt als aan een spies, behoren tot de bekendste werken die aan de meester worden toegeschreven.

De Tsuge-jaren

Volgens de overlevering begint zijn werk met een geschenk: tijdens zijn studietijd krijgt hij van een vriend een pijpenbouwpakket, dat Tsuge al lange tijd in Japan verkocht. De twintigjarige Gotoh doet er vier maanden over om die eerste pijp af te maken; het trage, afwegende tempo dat al zijn latere werk zou bepalen, komt hier al naar voren. Volgens de overlevering werkte hij ongeveer vijf jaar als amateur voordat hij in 1981 bij Tsuge in dienst trad en begon samen te werken met een meester genaamd Fukuda in de aan handwerk gewijde Ikebana-serie van het bedrijf. De eerste twee jaar bracht hij binnen het bedrijf door; van 1983 tot 1987 werkte hij als toeleverancier vanuit zijn eigen atelier; sommige pijpen uit deze periode dragen naast het gebruikelijke Ikebana-stempel ook het stempel "K. Gotoh". De bronnen komen niet volledig overeen over de duur van zijn tijd bij Tsuge; 1981-1987 is het gemeenschappelijke kader van allemaal. In dezelfde jaren was Smio Satou een andere meester binnen het bedrijf. Dat Tsuge in die periode de Deense handgemaakte lijn als voorbeeld nam, heeft ook Gotohs vormopleiding in die richting gestuurd.

Tussenjaren en terugkeer

In 1987 stopt hij ermee om van het pijpenmaken zijn hoofdberoep te maken; hij richt zich op het maken van maquettes en prototypes van kunststof en hout voor consumptiegoederen en industriële apparaten. Dit beroep laat hem daarna niet meer los, en hij combineert de werkbank en het ontwerpwerk gedurende lange tijd. Volgens de overlevering maakte hij in de jaren negentig jaarlijks ongeveer twintig pijpen, die hij via een klein winkeltje in de omgeving van Tokio verkocht. Zijn volledige terugkeer naar het ambacht valt in de jaren 2003-2004. Tijdens deze overgang maakt hij kennis met Hiroyuki Tokutomi; het wordt overgeleverd dat Gotoh zegt het grootste deel van wat hij heeft geleerd aan hem te danken te hebben.