Gustav Fischer

Gustav Fischer is een meerschuimsnijder, geboren in Oostenrijk, die zijn beroep in de Verenigde Staten uitoefende. Zijn naam is niet verbonden aan een fabriek of een geregistreerd merk, maar aan stuk voor stuk met de hand vervaardigde, beeldhouwkunstige pijpen. In de bronnen wordt hij meestal aangeduid als "Gustav Fischer Sr."; deze toevoeging dient om hem te onderscheiden van zijn gelijknamige zoon.

Opleiding in Wenen en Jaren in Boston

Fischers geboortejaar varieert in de bronnen tussen 1846 en 1847; als sterfjaar wordt 1937 opgegeven. Er wordt overgeleverd dat hij opgeleid werd aan de kunstacademie in Wenen en de pijp eerder als beeldhouwer dan als ambachtsman benaderde; deze informatie berust uitsluitend op secundaire bronnen. In de 19e eeuw was Wenen een van de belangrijkste Europese centra van meerschuimsnijwerk, en Fischers vormopvatting draagt de sporen van die traditie.

Volgens de overlevering stak hij in 1893 de Atlantische Oceaan over; eerst wordt New York genoemd, daarna Boston. In Boston werkte hij voor de destijds bekende tabakszaak Ehrlich's. Doordat hij jarenlang zichtbaar in de etalage van de winkel werkte, werd hij een van de vertrouwde gezichten van de stad. Omdat de pijpen die uit zijn handen kwamen, niet naar de meester maar naar de winkel werden vernoemd, was zijn naam tijdens zijn actieve periode niet breed bekend.

Stijl en Belangrijkste Werken

In Fischers repertoire komen mythologische scènes, olifanten- en paardenfiguren, en cowboytypes uit het Amerikaanse Westen voor. Het bekendste voorbeeld van zijn vakmanschap is het grootschalige werk dat hij sneed naar het schilderij van John Trumbull over de Slag bij Bunker Hill: dit stuk, met een lengte van ongeveer zesentachtig centimeter (vierendertig inch), zou eenendertig figuren bevatten en vier jaar in beslag hebben genomen; omdat deze details op één enkele secundaire bron berusten, moeten ze met de nodige voorzichtigheid worden behandeld. Een deel van zijn werk werd tentoongesteld in het inmiddels gesloten Museum of Tobacco Art and History.

De meest besproken gewoonte van Fischer is dat hij zijn werken niet signeerde. Deze houding vergrootte voor latere generaties het toeschrijvingsprobleem: omdat er geen stempel is dat aantoont dat een bepaald stuk van zijn hand is, kan de beoordeling alleen op basis van stijl gebeuren.

Het Toeschrijvingsprobleem en Vervalsingen

Het ontbreken van een signatuur leidde ertoe dat de naam losjes op de markt werd gebruikt. Onderzoekers hebben herhaaldelijk aangetoond dat sommige stukken die in catalogi aan Fischer worden toegeschreven, niet van zijn hand zijn. Een nog ernstiger probleem zijn de kopieën die in latere jaren opdoken en zelfs geen meerschuim zijn, maar een lichaam van gegoten hars dragen met verzonnen signaturen; dit onderwerp wordt uitgebreid behandeld in het lemma vervalste, aan Gustav Fischer toegeschreven meerschuimpijp.

Nog een andere bron van verwarring is de achternaam. Er is in de bestaande bronnen geen verwantschap terug te vinden tussen de familie Fischer (The House of Fischer), gevestigd bij Buffalo en zes generaties lang actief, en de Fischers in Boston. Zijn zoon Gustav Fischer Jr., naar verluidt geboren in 1887 in Manhattan, werkte uitsluitend met bruyère en dreef zijn eigen pijpenzaak in Boston. Dat de vader bij meerschuim bleef en de zoon zich tot hout wendde, vat ook samen in welke richting de smaak begin 20e eeuw verschoof.