Innerschwyzer-Pfeifen (Muotathaler Yps-pijpen)

Innerschwyzer-Pfeifen is de naam van een lokale pijpentraditie die wordt voortgezet in het Muota-dal (Muotathal) in Midden-Zwitserland, en van het familieatelier dat deze traditie vandaag vertegenwoordigt. Het kenmerkende product van de werkplaats is de pijp die in de streek kortweg "Yps" wordt genoemd. De naam komt van de streekuitspraak van het woord Gips, dat gips betekent, en verwijst rechtstreeks naar het klassieke materiaal van de kop. Qua vorm geldt de Yps als een dalspecifieke interpretatie van een bredere familie, de "Schwyzer"-boerenpijp.

Een Lokaal Type met Gipsen Kop

Wat Yps-pijpen onderscheidt van de gangbare briarproductie, is dat de kop niet uit hout, maar uit gegoten gips wordt gevormd. Deze keuze wordt beschouwd als een voortzetting van de gewoonte om te werken met materialen die in de Alpen gemakkelijk te vinden en goedkoop te bewerken waren, van vóór briar zich over Europa verspreidde; dezelfde logica is ook te zien in de kleipijp-traditie, met haar poreuze, op aarde gebaseerde lichamen. De gipsen kop wordt na het gieten met de hand bijgewerkt en het oppervlak wordt bewerkt. Een aanzienlijk deel van de producten van de werkplaats wordt afgewerkt met een metalen bekleding; de metalen ring en het deksel die op de opening van de kop worden aangebracht, dienen zowel om het zachte materiaal te beschermen als om de pijp het vertrouwde uiterlijk van de streek te geven.

Onderbreking en Wederopleving van de Traditie

Andreas Heinzer, de naam achter de huidige werkplaats, komt niet uit het pijpenmaken. In zijn jeugd volgde hij een opleiding tot verspaner in de fabriek van Victorinox in Ibach, bekend om zijn Zwitserse zakmessen, en veranderde jaren later van beroep. Het viel hem zwaar om weg te blijven van handwerk, en toen hij daarnaast zag dat er in het dal niemand meer was die Yps maakte, besloot hij de productie nieuw leven in te blazen.

De laatste meester vóór de onderbreking was, volgens de overlevering, Paul Betschart, die dit werk jarenlang deed en in de streek bekendstond onder de bijnaam "s' Wiselis Pauli"; naar verluidt stopte Betschart in 1996 met het werk en deed hij Heinzer, kort voor zijn dood, het voorstel om het ambacht voort te zetten, een aanbod dat destijds echter geen weerklank vond. Toen de werkplaats werd opgericht, was het werk vanaf het begin vormgegeven als een familieonderneming; ook hier geldt, volgens de overlevering, dat de steun van Heinzers broer Paul en zijn schoonzus Silvia, die goudsmid is, in deze fase doorslaggevend was. Heinzer wordt vandaag beschouwd als de laatste pijpenmeester in Muotathal die dit werk voortzet, en hij zegt dat hij het ambacht grotendeels op eigen kracht heeft geleerd.

Productassortiment

De productie van de werkplaats beperkt zich niet tot de Yps met gipsen kop. Dezelfde traditionele mallen worden ook in hout bewerkt; tot de gebruikte materialen behoren palissander (Palisander), lijsterbes (Mehlbeerbaum), taxushout en hertengewei. Daarnaast worden ook handgemaakte pijpen geproduceerd in eigentijdse vormen die niet gebonden zijn aan de lokale mallen. Voor de plaats van deze andere houtsoorten dan briar in het pijpenmaken kan worden verwezen naar de items pijpen van andere houtsoorten dan briar en alternatieve houtsoorten die worden gebruikt bij het maken van pijpen.

De pijp is ook niet de enige bezigheid van de werkplaats: messen met een steel van natuurlijk materiaal, sieraden zoals ringen en kettingen van koeien- en hertenhoorn, en brillen met een montuur van hoorn komen eveneens van dezelfde werkbank. Dat elk stuk uniek is, is het eigen werkprincipe dat de werkplaats zichzelf heeft opgelegd. De familie Heinzer behoort tot de vaste deelnemers aan de alpenkaasmarkt die elk jaar in het laatste weekend van oktober in Muotathal wordt gehouden; de werkplaats is ook enkele keren aan bod gekomen in Zwitserse televisieprogramma's over traditionele beroepen.