Ivan Holst Nielsen

Ivan Holst Nielsen is een meester die behoort tot de generatie van Deense pijpenmakers die met de hand werkten, en die produceerde van eind jaren zestig tot midden jaren zeventig. Wat hem onderscheidt van zijn tijdgenoten, is niet alleen de vormen die hij maakte, maar ook de onderbreking in zijn productielijn: na iets meer dan tien jaar trok hij zich terug van de werkbank, en zijn naam werd pas na een pauze van meer dan dertig jaar weer genoemd. Volgens stempel- en merkregistraties keerde hij rond 2008 terug in productie en vestigde hij in deze tweede periode zijn atelier in Bredebro, in Zuid-Jutland.

Onderbreking en terugkeer

De reden voor de onderbreking wordt in het eigen verhaal van de meester gekoppeld aan de oliecrisis van het midden van de jaren zeventig. Volgens zijn eigen verslag deed de crisis de pijpprijzen snel dalen, en in plaats van in te leveren op vakmanschap om op prijs te concurreren, koos hij ervoor te stoppen met het op de markt brengen van zijn producten. Een bijkomend gevolg van deze keuze is dat de machines en gereedschappen niet werden weggedaan; de terugkeer was dan ook geen oprichting vanaf nul, maar het opnieuw in gebruik nemen van een stilliggend atelier. Als reden voor deze beslissing wordt aangevoerd dat het internet de tussenpersonen tussen maker en liefhebber uit de weg ruimde. Onafhankelijke bronnen bevestigen niet deze redenen, maar alleen het feit van de lange onderbreking en de terugkeer rond 2008. Het geboortejaar van de meester, de exacte datum waarop hij zijn eerste atelier oprichtte en zijn latere situatie ontbreken in de toegankelijke registraties; daarom kan zijn levensloop slechts ruw worden geschetst aan de hand van de twee productieperiodes.

De Kopenhaagse jaren en het rondtrekkend leerlingschap

De informatie over de eerste jaren van de meester berust op één enkel verhaal, zijn eigen verklaring, en is niet bevestigd in een onafhankelijke bron. Volgens dit verhaal volgde hij na school een opleiding tot zetter, begon zijn belangstelling voor pijproken als vrijetijdsbesteding, en deed hij zijn eerste pogingen met kant-en-klare hobbyblokken uit pijpenwinkels. In hetzelfde verhaal wordt de periode van twee jaar die hij tussen 1967 en 1969 in Kopenhagen doorbracht, als bepalend beschouwd; de nieuwe vormen van Sixten Ivarsson, Emil Chonowitsch, W. Ø. Larsen, Poul Rasmussen en Poul Hansen die hij in de etalages van de stad zag, vormden het vertrekpunt van zijn eigen zoektocht. Hij zegt dat hij met de pijpen die hij had gemaakt, solliciteerde bij het atelier van W. Ø. Larsen en werd aangenomen, en dat hij er in de jaren daarna de voorkeur aan gaf om bij verschillende ateliers van die tijd te werken in plaats van zich aan één werkbank te binden. Onder de namen bij wie hij naar eigen zeggen heeft gewerkt, worden Hans Nielsen (Former), Teddy Knudsen, Per Hansen (vennoot van S. Bang), Poul Ilsted en Tonni Nielsen genoemd. Na ongeveer tien jaar voor anderen te hebben gewerkt, opende hij zijn eigen atelier.

Wat het stempel "Hand Made" inhoudt

Het stempel van Nielsen is sober en verwoordt zijn claim rechtstreeks: aan de rechterzijde in een cirkel de volledige naam van de meester, aan de onderzijde de vermeldingen "Hand Made" en "In Denmark". Volgens de eigen beschrijving van de meester betekent dit in de praktijk dat vrijwel elke stap van het werk met de hand aan de werkbank wordt uitgevoerd. De ruwe vorm wordt met de hand uit het bruyèreblok gesneden; de kop, de mondstukopening (mortise) en het rookkanaal worden met de hand geboord. De mondstukken worden niet uit kant-en-klare mallen gehaald, maar gevormd uit massief eboniet. Bij het schuren wordt geen machine gebruikt; het oppervlak wordt van grof naar fijn met de hand behandeld. Als maatstaf voor de vorm wordt de nerf in het blok aangehouden: de vorm van de kop wordt bepaald door de richting van de nerf, zodat nerf en vorm elkaar op hetzelfde oppervlak ontmoeten. Deze houding wordt beschouwd als de voortzetting van de lijn die binnen de Deense School aan Sixten Ivarsson wordt toegeschreven: een benadering die niet naar een seriemal kijkt, maar naar elk blok afzonderlijk, en die de vorm uit het materiaal zelf laat voortkomen. Omdat het stempel op zichzelf geen datum geeft, kan meestal alleen aan de hand van de herkomst van de collectie worden vastgesteld uit welke periode een bepaalde pijp stamt.