J. Bonet

J. Bonet is de handtekening die de pijpen van de Mallorcaanse meester Joan Bonet i Nadal (1929-2017) dragen. Het wordt beschouwd als de bekendste pijpenwerkbank van de Balearen; de gemeenschap noemt de meester vaak niet bij zijn achternaam, maar bij de Mallorcaanse bijnaam "Bonet de ses pipes". Het merk steunt op het lange leven van een en dezelfde man, doorgebracht zowel aan de werkbank als achter het schrijfbureau: Bonet was een ambachtsman die evenveel schreef als hij produceerde, en die de pijp tot onderwerp van de Catalaanse literatuur maakte.

De werkbank die van Manacor naar Palma reikt

De oorsprong van het atelier gaat terug tot de hardste jaren van de Spaanse Burgeroorlog. Sebastià Bonet, gearresteerd na de militaire opstand van 1936 wegens lidmaatschap van Esquerra Republicana, richtte tijdens zijn detentie in de gevangenis van Manacor samen met enkele medegevangenen een klein atelier op dat handgemaakte pijpen produceerde. Na zijn vrijlating zette hij dit werk buiten voort; de productie groeide uit tot een familiebedrijf waaraan zijn vrouw en zoon deelnamen.

Zoon Joan, geboren op 10 november 1929 in Manacor, verliet op zijn veertiende de school en stapte over naar de werkbank, die hij daarna nooit meer verliet. Nadat het gezin zich in Palma de Mallorca had gevestigd, vond het atelier zijn blijvende plek in de wijk Hostalets van de stad; de meester werkte hier tot het einde van zijn leven. Het werk berustte meer op stuk voor stuk behandelde onderdelen dan op serieproductie, en staat in dat opzicht dicht bij de kleinschalige Mediterrane tak van de pijpenmakerij. Onder de Spaanse ateliers die funda-wortel bewerken, wordt Bonet beschouwd als een vroege schakel in een fijne handgemaakte lijn waartoe ook latere generaties werkbanken zoals Labuenapipa behoren. Volgens Pipedia is het onderscheidende kenmerk van de pijpen een embleem dat de omtrek van het eiland Mallorca weergeeft.

Pen en werkbank

Wat de naam van Bonet buiten de ambachtelijke kring bekend maakte, was in de eerste plaats zijn schrijverschap. In 1975 vertaalde hij het boek van Joaquim Verdaguer over de kunst van het pijproken naar het Catalaans; dit werk zette ook zijn eigen pen in beweging. In de daaropvolgende verhalende boeken Les rondalles de la pipa (1978), ...I fumant en pipa! (1981) en Pipades i vivències (1983) is de pijp zowel onderwerp als kader. Las pipas: prontuario de pipología (1978) en La pipa en Baleares (1980) hebben eerder het karakter van naslagwerken; het in 2004 verschenen Amb pipa i sense behoort tot de late schakels van de reeks. Zijn verdediging van de Catalaanse taal leverde de meester het erelidmaatschap op van de Vereniging van Catalaanstalige Schrijvers.

Zijn plaats in de gemeenschap en nadien

Hij was een vaste deelnemer aan internationale pijprookwedstrijden en bekleedde het voorzitterschap van de Spaanse Pipa Club; in sommige registraties staat deze functie als erevoorzitterschap. Het werk dat zijn naam het meest bekend maakte, was de reuzenpijp die hij in 1982 maakte, ontworpen zodat duizend mensen tegelijk ervan konden roken. Zowel Pipedia als de literaire registraties van de meester vermelden dat deze pijp in het Guinness Book of Records is opgenomen.

Joan Bonet overleed op 12 juli 2017 in Palma. De werkbank sloot met hem; wat achterbleef, waren de pijpen met het eilandsilhouet-stempel en een klein aantal boeken die de pijp tot literair onderwerp maakten.