Index van Japanse Pijpenmerken

Index van Japanse Pijpenmerken is de verzamellijst van werkplaatsen en merknamen die in Japan pijpen hebben gemaakt. De productie in het land wordt gevoed door twee aparte stromingen: aan de ene kant de eeuwenoude ambachtstraditie van de traditionele Japanse pijp, gemaakt van metaal en bamboe, en aan de andere kant de eenmansateliers die in de tweede helft van de twintigste eeuw kennismaakten met de Scandinavische vormentaal en op basis van bruyèrehout (briar) hun eigen stijl ontwikkelden. Onderstaande items vatten kort de gedocumenteerde basisfeiten over elk merk samen; naar merken met een eigen zelfstandig item op de site wordt doorgelinkt.

Merken

• Goisagi Pipes — In de gegevens wordt alleen de merknaam vermeld; er zijn geen gedocumenteerde details over werkplaats, meester of productie.

• Hachiro — Seiji Hachiro groeide op tussen de pijpen als zoon van een Japanse pijpenverkoper en maakte zijn eerste stukken op zijn veertiende. Op vijftienjarige leeftijd toonde hij zijn werk op de kraam van zijn vader op de beurs van Chicago in 2005, waar hij de aandacht trok van gerenommeerde meesters zoals Teddy Knudsen en Edward Andrew Jurkiewicz van de werkplaats E. Andrew Briars. De daaropvolgende zomervakanties bracht hij door in de Verenigde Staten bij makers als Tonni Nielsen en Lee von Erck, waar hij zijn opleiding voortzette; daarna begon hij te werken in zijn eigen werkplaats in de stad Nishinomiya, in de prefectuur Hyogo.

• Hasegawa — Toyohei Hasegawa behoort tot de meesters van de traditionele Japanse pijp, de kiseru. Hij begon zijn loopbaan in Tsubame, een van de belangrijkste productiecentra van deze pijp, en trad op dertienjarige leeftijd in de leer bij meester Zengoro Hattori. In 1926, op nog maar achttienjarige leeftijd, ging hij voor eigen rekening werken; in periodes van hoge vraag produceerde hij per maand ongeveer driehonderd kiseru's van blik en koper. In de laatste periode van zijn kunstenaarschap, in de jaren 1990, maakte hij stukken met goud- en zilverinleg; met talrijke onderscheidingen werd hij opgenomen onder de levende cultuurschatten van Tsubame.

• Hattori — Zengoro Hattori is een van de gerespecteerde kiseru-meesters van de twintigste eeuw. In zijn werkplaats in Tsubame leidde hij veel ambachtslieden op, onder wie Toyohei Hasegawa.

• Higuchi — Junichiro Higuchi, geboren in 1930 in Tokio, ging in 1974 achter de werkbank zitten en kwam datzelfde jaar als eerste uit de bus bij een wedstrijd voor handgemaakte pijpen waaraan hij deelnam. Zijn jaarlijkse productie ligt rond de vijftig stuks. Zijn vormopvatting ligt dicht bij de Deense school; naast bruyèrehout bewerkt hij ook ivoor, hoorn en bamboe.

• HiRo — De pijpen onder het merk HiRo worden gemaakt door de in 1958 geboren Yorozutoshi Hiroyuki. De meester is werkzaam op Hokkaido.

• Ichi — Ichi Kitahara richtte zijn werkbank op in 2004; daarvoor had hij al een lange loopbaan als kunstenaar achter de rug. Hij kreeg een opleiding in barokke freskoschilderkunst en werkte enkele maanden in South Dakota aan zilverwerk van Noord-Amerikaanse inheemse volkeren. Gedurende de jaren negentig maakte hij op bestelling sieraden en decoratieve voorwerpen, die hij via galeries in Tokio verkocht. Hij is een leerling van Hiroyuki Tokutomi en beoefent het pijpenmaken parttime.

• Komatsu — Komatsu, die de twintig jaar voordat hij achter de werkbank ging kapper was, trekt een parallel tussen het knippen van haar en het maken van pijpen als ambacht; volgens hem is in beide de bepalende maatstaf evenwicht. Hij heeft ook gewerkt aan hoe de rook uit het mondstuk komt, en gebruikte aan het uiteinde van het mondstuk een zelf ontwikkelde vorm van luchtkanaal om de rook gelijkmatig te verdelen.

• Maruyama — Hajime Maruyama is een jonge pijpensnijder die buiten Japan niet breed bekend is. Over zijn stijl en productievolume is geen detail bekend.

• Miyasaka — Het is bekend dat onder deze naam pijpen zijn gemaakt; over de meester en de werkplaats bestaan geen gegevens.

• Namiki — Namiki Manufacturing Co. Ltd. heeft samengewerkt met Dunhill bij de productie van pijpen met lakwerk (urushi). Het bedrijf beschikt over een geheel eigen techniek; de pijpenkoppen worden meestal versierd met diverse motieven en figuren die aan natuurbeelden zijn ontleend.

• Roland — De naam Roland is door verscheidene onafhankelijke firma's gebruikt. Het is waarschijnlijk dat het bekende Japanse voorbeeld van deze naam afkomstig is van Fukashiro Tsutomu, van wie wordt gezegd dat hij een deel van zijn bescheidener stukken onder dit merk signeerde. Op dezelfde pijp staat ook de stempel van Kikusui, een van de gevestigde tabakszaken van Tokyo Ginza; zoals bij vergelijkbare voorbeelden in het Westen gaat het om een winkelmerk dat de zaak voor eigen rekening liet maken.

• Tokutomi, Yuki — Yuki Tokutomi is de dochter van Hiroyuki Tokutomi, de vooraanstaande naam van het Japanse pijpenmaken, en maakt sinds medio 2005 pijpen. Ze groeide op aan het hoofd van de werkbank van haar vader en leerde het materiaal en het proces kennen door hem in de werkplaats te helpen. Haar stijl weerspiegelt die van haar vader, maar behoudt een eigen karakter; onder de vormelijke invloeden worden de Deense maker Gert Holbek en de leermeester van haar vader, Sixten Ivarsson, genoemd. Haar eerste optreden had ze op de CPCC-beurs van 2007.

• Yanagihara — Shigeyoshi Yanagihara is een meester met een loopbaan van dertig jaar achter de werkbank. Na zijn pensionering uit zijn beroepsleven zette hij de productie voort als bezigheid en maakte hij per jaar één tot drie pijpen. Hij woont in Tokio.

• Zousan — De werkelijke naam van de meester is onbekend; het pseudoniem "Zousan" kan in het Nederlands worden vertaald als "Meneer Olifant". De meester, van wie wordt gezegd dat hij sinds het begin van de jaren negentig pijpen maakt, behoort tot de in Amerika en Europa weinig bekende Japanse makers.