Jens Steuler

Jens Steuler is een ambachtsman die kleipijpen produceert in het stadje Hilgert in de Duitse Westerwald-streek. Terwijl het beroep Pfeifenbäckerei, wat in het Duits "pijpenbakkerij" betekent, in het land bijna volledig is uitgestorven, wordt het atelier van Steuler beschouwd als een van de weinige adressen die dit werk in zijn traditionele vorm voortzetten. De naam duidt daarom minder op een pijpenmerk in de gebruikelijke zin, dan op een productiekennis die generaties lang in één dorp is doorgegeven.

Hilgert en de Pijpenbakkerij

Hilgert ligt in het deel van de Westerwald dat bekendstaat om zijn pottenbakkersverleden en dat "het land van de kruikenbakkers" (Kannenbäckerland) wordt genoemd. De geschiedenis van de kleiwerken hier gaat eeuwen terug; volgens de registraties verschoof de nadruk halverwege de 18e eeuw van pottenbakken naar kleipijpen, en in de periode daarna raakte het levensonderhoud en de identiteit van het hele stadje verbonden met deze productie. Het spoor is vandaag nog steeds te volgen: in de wapens van de gemeente en van lokale verenigingen staat het pijpmotief nog altijd afgebeeld.

De overdracht van het ambacht naar Duitsland valt samen met het begin van de 17e eeuw, toen de tabaksgewoonte zich via Engeland en Nederland verspreidde. De grondstof is een speciale pijpklei die na het bakken wit uit de oven komt. Binnen de geschiedenis van kleipijpen is dit witte lichaam beschouwd als het symbool van een goedkoop te vermenigvuldigen rookinstrument. De verspreiding van pijpen gemaakt van bruyèrewortel (briar) heeft de kleipijp echter stap voor stap naar de achtergrond gedrongen.

De Familielijn van het Atelier

Gedurende de twintigste eeuw sloten de ateliers in Hilgert de een na de ander. Volgens de registraties waren de laatste twee voltijds werkende pijpenbakkers in het dorp Lothar Hein en de overgrootvader van Jens Steuler, Wilhelm Albrecht Simonis; het wordt overgeleverd dat beiden zich in de jaren tachtig uit de productie terugtrokken. Deze informatie berust grotendeels op het eigen verhaal van het atelier en op pijpenliteratuur, en wordt niet ondersteund door een onafhankelijke archiefregistratie.

De werkbank van Simonis werd overgenomen door Jens' vader, Rainer Steuler; naar verluidt zette hij de productie met de oude methode voort tot 2018. Na de dood van zijn vader nam Jens de leiding van het atelier over en zet hij het werk, samen met zijn collega Davide, voort zonder de door voorgaande generaties nagelaten orde te verstoren.

Productie en Huidig Gebruik

De productie begint met het rollen van gekneed klei tot een cilindervorm. Het lichaam en de steel krijgen vorm in een mal, het rookkanaal wordt geopend en overtolligheden op het oppervlak worden met de hand verwijderd. Na het drogen worden de pijpen gebakken in de oven achter in het atelier, op een temperatuur die kan oplopen tot 1000 °C. Omdat het atelier bezoekersgroepen en schoolklassen ontvangt en deze fasen ter plaatse laat zien, is de productie tegelijk ook een vorm van kennisoverdracht.

Westerwaldse kleipijpen zijn tegenwoordig geen alledaags rookinstrument meer, maar hebben een ceremonieel karakter gekregen. Bij gevestigde gilde- en stadsceremonies in Noord-Duitsland, zoals het Schaffermahlzeit-diner in Bremen, hebben deze pijpen een plaats aan tafel als teken van privilege en continuïteit. Om die reden worden de producten van het atelier Steuler niet gezien als een concurrent van meerschuim of briarpijpen, maar als een levend document van een onafgebroken ambacht.