Jess Chonowitsch

Jess Chonowitsch (volgens de gegevens 1947 - 28 november 2025) is, met een werkbankloopbaan van meer dan veertig jaar, een van de meest genoemde namen van de Deense school. Hij behoort tot de generatie die de pijp niet als een merk maar als een signatuur beschouwde: zijn pijpen kwamen van begin tot eind uit één hand, en in geen enkele fase van de productie kwam een fabrieksmatige organisatie tussenbeide.

Leertijd in de Kopenhaagse ateliers

Zijn vader, Emil Chonowitsch, opende met zijn echtgenote vlak na de Tweede Wereldoorlog een tabakszaak in Kopenhagen, en na meer dan twintig jaar in de handel wendde hij zich tot handwerk en begon hij als hersteller te werken op de werkbank van Poul Rasmussen. Jess' eerste keuze was niet de pijp; hij was begonnen aan een studie diergeneeskunde, maar deze bleef onafgemaakt vanwege structurele problemen aan het schoolgebouw. Halverwege de jaren zestig kwam hij, eerst als vakantiewerk, samen met zijn vader in hetzelfde atelier werken.

Zijn eerste jaren bracht hij door op de reparatiewerkbank; elke pijp die hij onder handen kreeg, werd een voorbeeld van hoe het materiaal zich gedroeg. Rasmussens onderwijsmethode was indirect: hij toonde de toepassing niet stap voor stap, maar liet enkel het te bereiken resultaat zien, terwijl de weg ernaartoe aan de leerling werd overgelaten. Na Rasmussens plotselinge dood in 1967 stapte Jess over naar de fabriek van W.Ø. Larsen, waar hij werkte bij voorman Hans "Former" Nielsen.

Het eigenlijke keerpunt was de werkbank van Sixten Ivarsson; een tijdlang werkte hij 's ochtends bij Larsen en 's middags bij Ivarsson. Ook Ivarsson gaf geen recepten: hij verlangde van zijn leerling dat hij een pijp maakte zoals hij die zelf wilde, bekritiseerde vervolgens het resultaat, en verwachtte dat de leerling zelf de oorzaak van elk gebrek vond. Chonowitsch beschouwde deze twee jaar als de eigenlijke bron van zijn vakkennis. In dezelfde periode voltooide hij zijn achttien maanden durende dienstplicht.

Eigen werkbank

In 1970 verliet hij Ivarsson en ging hij samen met zijn vader werken in diens dorpsatelier ten zuiden van Kopenhagen; Emil had het merendeel van de werkbankopstellingen die nodig waren voor de klassieke vormen die hij van Rasmussen had geleerd, met eigen handen gemaakt. In datzelfde jaar leerde hij zijn vrouw Bonnie kennen. Het paar vestigde zich later op een boerderij ongeveer vijfenzestig kilometer ten zuiden van Kopenhagen; het atelier werd tegen het huis aangebouwd. Chonowitsch leverde ook enkele vormontwerpen aan de catalogus van Stanwell. Zijn afzetgebied in het buitenland breidde zich eind jaren negentig uit; vanaf 1999 werd zijn distributie in de Verenigde Staten aan een semi-exclusieve regeling gekoppeld.

Materiaal, vorm en stempels

Zijn heidewortel (briar) liet hij komen uit Corsica en Griekenland. Hij liet de blokken achttien tot vierentwintig maanden rusten en hield het dalen van het vochtgehalte gedurende die tijd onder controle. Het grootste deel van zijn productie heeft een glad oppervlak; naar zandstralen greep hij alleen wanneer een gebrek in het hout dat noodzakelijk maakte, en bij dergelijke pijpen liet hij de rand van de kamer rond en glad. Het gebruik van bamboe stelen wordt als zijn handtekening beschouwd: zijn keuze voor stukken met gesloten knopen en een dikte en knoopafstand die aansloten bij de verhouding van de kop, heeft deze techniek voor de volgende generatie tot een maatstaf gemaakt. Ook de nauwgezetheid waarmee hij de verdunning aan het lippeneind van het mondstuk en de ononderbroken doorstroming van het luchtkanaal behandelde, wordt op dezelfde manier als maatstaf beschouwd.

Zijn stempel heeft een ringvorm: bovenaan "Chonowitsch", in het midden "Jess", onderaan "Denmark". Bij pijpen met bamboe steel sloeg hij de letters in een rechte lijn om de vezels niet te beschadigen. De pijpen die hij bij Ivarsson maakte, dragen daarentegen de gemeenschappelijke ring van dat atelier, het productiejaar, het volgnummer en het teken "J" dat de maker aanduidt. Aan een beperkt aantal pijpen die zijn eigen normen overtroffen, voegde hij bovendien een gestileerd vogelstempel toe; ook het visstempel van Lars Ivarsson maakt deel uit van diezelfde traditie.

Laatste jaren en invloed

In 2006, toen zijn vrouw ernstig ziek werd, legde hij de werkbank neer en zorgde hij zes jaar lang voor haar. Na Bonnies dood keerde hij slechts in beperkte mate terug naar het pijpenmaken; zijn vroegere productieniveau haalde hij niet meer. Bekend is dat hij makers als Jeff Gracik en Jody Davis heeft begeleid. In de necrologieën na zijn overlijden werd benadrukt dat een groot deel van de huidige gewoonten rond maatvoering en afwerking bij handgemaakte pijpen teruggaat op zijn werkbank.