Jima

Jima is een systeempijp die in het Frankrijk van de jaren zestig opdook. In plaats van de ene houten massa die men doorgaans met een pijp associeert, komen hier drie afzonderlijke materialen samen: een buitenmantel van hard plastic, een stalen frame verguld met zilver of goud dat deze mantel met het mondstuk verbindt, en een onafhankelijke ketel die in de mantel verscholen zit. Bij exemplaren bestemd voor export verandert de merknaam in Garland; volgens de bronnen komt deze naam ook voor op een beperkt aantal Nederlandse exemplaren.

Ketel en romp

De eigenlijke haard waarin de tabak brandt, is een onderdeel van geperste witte klei dat in de van buitenaf zichtbare plastic mantel is geplaatst. Door de witte kleur en de poreuze structuur werd wel eens gedacht dat deze ketels van meerschuim of sepioliet waren; in werkelijkheid is het materiaal een verwant van de traditionele kleipijp-massa. De verbinding is met een schroefdraad: hij wordt met een inbussleutel vastgedraaid en met dezelfde sleutel losgemaakt, waarna de ketel uit zijn plaats wordt genomen. Zowel op de plek van de ketel als op die van het vochtopvangende uiteinde (stinger) zijn plastic afdichtingen aangebracht. Deze afdichtingen hebben twee functies — teer en vocht binnenhouden, en voorkomen dat er tijdens het trekken lucht binnenlekt.

De romp werd in verschillende kleuren geproduceerd. Overgeleverd is dat zwart en ivoor de boventoon voerden, en dat de later beproefde bonte pasteltinten niet de verwachte belangstelling kregen. Het mondstuk is bij de ene serie van plastic, bij de andere van metaal; op de onderzijde is meestal de vermelding "Breveté France & Etranger" of "Modèle Deposé Made in France" te lezen. Deze keuzes plaatsen Jima ook wat betreft mondstukmaterialen buiten de briarpijpen van die tijd.

Filter van gewonden draad

Het onderdeel waarop het merk zijn naam bouwde, bevindt zich in het mondstuk. De fabrikant introduceerde dit metalen draadmechanisme, dat bij sommige exemplaren dubbel gewonden is, onder de naam "filtres serpentins hélicoïdaux" en beweerde dat de draad dankzij zijn elektrostatische eigenschap teer en aanslag naar zich toe trekt. Deze bewering wordt tegenwoordig met terughoudendheid bekeken; men neemt eerder aan dat de ophoping vooral een mechanische oorzaak heeft, namelijk de sterke turbulentie die de spiraal veroorzaakt en de plotselinge afkoeling van de rook. Wat de oorzaak ook is, de hoeveelheid teer en vocht die zich in de steel verzamelt, is met het blote oog zichtbaar. Om bij het filter te komen moet het mondstuk worden losgemaakt; afhankelijk van het model gebeurt dit door het mondstuk te draaien, een veerklem los te maken, of het naar achteren te schuiven en naar beneden te kantelen. Jima geldt zo als een van de late en gedurfde schakels in de zoektocht naar pijpfilters en -systemen die na de jaren 1880, met de verspreiding van vochtige aromatische tabakken, in een stroomversnelling kwam.

De geschiedenis van het merk

Volgens de overlevering werd het merk in de jaren zestig opgericht door een fabrikant genaamd Mayeux; dezelfde naam komt in de bronnen ook voor in de spelling Mahieux. In de reclame werd de moderniteit van het ontwerp nadrukkelijk als verkoopargument gebruikt; de pijp werd aangeprezen met de slagzin "la pipe de l'an 2000" — de pijp van het jaar tweeduizend.

De fabriek ging later over naar Chapel Frères & Cie uit Saint-Claude, dat op zijn beurt werd opgenomen in Berrod-Regad, een van de grote groepen van de Saint-Claude-industrie; voor het jaar van deze opname vermelden de bronnen zowel 1987 als 1988. De productie van de Jima-pijp eindigde na deze eigendomswisselingen; het merk is tegenwoordig alleen nog een verzamelobject.