Joao Reis

Joao Reis behoort tot de eerste internationaal erkende hedendaagse pijpenmakers van Portugal. Reis, geboren in 1978 in Lissabon, begon zijn vak niet met pijpen maar met hout; op zijn vijftiende ging hij als meubelmaker aan de slag en droeg hij de handvaardigheid die hij daar opdeed jaren later over op briar. Aangezien Portugal geen gevestigde traditie van pijpenmakerij kent, is het ontstaan van zijn atelier niet het resultaat van een ambachtelijke continuïteit, maar van persoonlijke nieuwsgierigheid.

Van meubelmakerij naar pijp

Reis' eerste contact met de pijp verliep via het verzamelen; als jongeman begon hij pijpen te verzamelen en kwam hij in de kring rond de in Lissabon gevestigde Cachimbo Clube de Portugal (Portugese Pijpenclub) terecht. Volgens overlevering begon ook zijn eerste eigen poging tot het snijden van een pijp in deze kring, in 1998, met één stuk dat hij voor een vriend van de club maakte. Op dat moment miste zijn atelier het grootste deel van de uitrusting die specifiek voor pijpenmakerij nodig is; het werk werd gedaan met een beperkte gereedschapsset die was overgenomen uit de meubelmakerij. Toch ging de productie door en werd de bezigheid al snel meer dan een vrijetijdsbesteding.

Leerlingschap in Denemarken

Het keerpunt kwam in 2003, tijdens het wereldkampioenschap langzaam roken in Barcelona. Reis maakte hier kennis met de Deense meester Kai Nielsen; kort daarna reisde hij naar Denemarken om bij Nielsen en diens broer Jørgen Nielsen te werken. Vervolgens verbleef hij ook aan de werkbanken van namen als Poul Ilsted en Tom Eltang. Deze opleiding, gevoed door drie afzonderlijke bronnen, vestigde de lijn van de Deense school blijvend in Reis' werk: vloeiende lijnen, vrije interpretaties eerder dan letterlijke vormen, en een nauwgezette opbouw van de verhoudingen tussen mondstuk en ketel.

Reis' werk verscheen voor het eerst in 2004 in Amerika, op de Chicagoland International Pipe & Tobacciana Show. Dit is ook het begin van de periode waarin een Portugese maker regelmatig genoemd begon te worden in de internationale verzamelaarskring.

Productie en stijl

Reis is een van de makers die zich niet aan een vaste vormencatalogus binden: zowel vrije interpretaties van klassieke vormen als volledig originele composities komen uit zijn atelier. Tussenstukken (stem inserts) tussen mondstuk en steel zijn een detail dat vaak in zijn werk terugkeert; deze overgangen vormen een ingetogen accent op eenvoudige gehelen. Ook in oppervlaktebehandeling en kleurgeving houdt hij zich niet aan één enkele lijn; dezelfde vorm behandelt hij op verschillende manieren van afwerking. De jaarlijkse productie ligt rond de 150 pijpen; voor een eenmansatelier is dat hoog, maar het staat nog ver af van seriematige productie.

Reis' positie is voor Portugal niet alleen een persoonlijk succes. Het aantal ateliers dat in het land met de hand pijpen maakt, is nog altijd klein, en samen met latere namen zoals Bruno Robalo heeft Portugal zich sinds de jaren 2000 een kleine maar zichtbare plaats op de kaart van de artisanale pijp verworven.