Jobert (Johan Slabbert)

Jobert is de naam van het pijpenatelier dat Johan Slabbert alleen runde in de wijk Goodwood van de Zuid-Afrikaanse stad Kaapstad. De merknaam is afgeleid van de beginlettergrepen van de voor- en achternaam van de maker en komt in die vorm ook voor in de stempel op de steel. De naam van de maker komt in bronnen zowel als Johan als Johann voor; hier is gekozen voor Johan, het gangbare gebruik. Slabbert komt niet uit een leertraditie; hij leerde het maken van pijpen zichzelf aan.

De Weg van de Meester

Slabberts wending naar pijpen is een uitloper van zijn houtbewerking, die hij na zijn pensionering in 1992 voortzette: houtsnijwerk, draaiwerk en het herstellen van oude meubels hadden hem in de loop der jaren vertrouwd gemaakt met handgereedschap en harde houtsoorten. Volgens bronnen is oktober 2000 het uitgangspunt van het atelier; voor deze datum bestaat geen onafhankelijk register zoals een handelsregister. In de jaren daarna brachten de contacten die Slabbert via internet legde, hem verder dan een lokale bezigheid; hij werd lid van pijpenclubs in Stuttgart, Buenos Aires en Brazilië.

Een tijdlang deelde hij het atelier met Leon du Preez, die eveneens in Goodwood werkte. Naar verluidt stopte Slabbert met het maken van pijpen na de dood van du Preez en heeft hij zijn gereedschap daarna nooit meer aangeraakt. Er wordt vermeld dat de meester in 2016 overleed; de vaak genoemde datum van 22 mei 2016 berust op één enkele bron en kan niet onafhankelijk worden bevestigd. Bekend is dat zijn gereedschap overging naar zijn kleinzoon Wesley Slabbert; of de productie in diens handen wordt voortgezet, is niet bekend.

Materiaal en Uitvoering

Het onderscheidende kenmerk van het atelier Jobert is de materiaalkeuze. Toen Slabbert begon, was briar niet gemakkelijk te vinden in Zuid-Afrika; daarom wendde hij zich tot harde houtsoorten die in de regio groeien. Wilde olijf, leadwood, mopane, zwarthaak (kara kancadiken) en Afrikaans ebbenhout (African blackwood) zijn de belangrijkste soorten die hij gebruikte. Naar verluidt werden deze soorten qua rookervaring geslaagd bevonden en vonden ze weerklank bij de pijprokers van de streek. In latere jaren kon de meester ook een kleine hoeveelheid briar bemachtigen en gebruikte hij de blokken die hem in handen kwamen met mate. Voor de plaats van andere houtsoorten dan briar in de pijpenmakerij kan het artikel alternatieve houtsoorten worden geraadpleegd.

De mondstukken (stem) zijn van vulcanite; ze zijn naar verluidt met de hand gevormd uit kant-en-klare staven of gemaakt door gegoten voorvormen bij te werken. Bekende exemplaren behoren tot klassieke vormen uit de billiard-familie, zoals de Liverpool; er wordt gezegd dat de meester deze modellen naar zijn eigen opvatting van verhoudingen interpreteerde. In beschrijvende artikelen worden de regelmaat van de boorassen en het onbehandeld laten van de binnenkant van de ketel als opvallende punten genoemd.

Vandaag

De productie is feitelijk beëindigd toen de meester zijn gereedschap neerlegde. De overgebleven exemplaren zijn beperkt in aantal en gaan meestal van hand tot hand tussen verzamelaars; daarom staat de naam Jobert eerder bekend als het spoor van een specifiek vakmanschap dan als een omvangrijk merk. De op de steel gelezen stempel JOBERT, bij de meeste exemplaren vergezeld van de vermelding "SOUTH AFRICA", is de betrouwbaarste manier om een pijp aan dit atelier te koppelen. Jobert geldt als een van de voorbeelden die laten zien hoe de pijpenmakerij op het Afrikaanse continent haar eigen weg kon vinden met andere houtsoorten dan briar.