Karlheinz Joura

Karlheinz Joura (geb. 1942) is een Duitse pijpenmaker die in Bremen werkt en bekendstaat om zijn pijpen van funderoot (briar) met rechte nerf (straight grain). Hij heeft het vak bij geen enkele meester geleerd, maar begon er begin dertig zelf mee te experimenteren. Zijn principe van beperkte en zorgvuldige productie heeft zijn naam ook buiten Duitsland bekendgemaakt; in internationale verzamelaarskringen wordt hij beschouwd als een van de meest gezochte makers van zijn land.

Van Bohemen naar Bremen

Joura werd in 1942 geboren in Bohemen, in het huidige Tsjechië. Zijn familie moest de regio in 1946 verlaten en vestigde zich in Rostock; zo bracht hij zijn jeugd door in de Duitse Democratische Republiek. Hij leerde het vak van machinebankwerker en klom tegelijk op in het schoonspringen, tot hij in 1961 tot de nationale selectie van zijn land toetrad. In de herfst van datzelfde jaar verstopte hij zich in de laadruimtes van een vrachtschip en vluchtte naar West-Duitsland; de bronnen zijn het niet eens over de vlag van het schip en de haven waar hij aan land ging. Hij vestigde zich in Bremen, waar vrienden van hem woonden, en bleef nog enige tijd wedstrijden zwemmen, maar haalde het olympische team niet. Daarna werkte hij ongeveer tien jaar als gediplomeerd gymnastiekleraar op scholen.

Van leraarschap naar de pijpenbank

Volgens overlevering begon hij in 1970 pijp te roken; het idee om zijn eigen pijp te maken kwam voort uit deze interesse. Zijn eerste stukken maakte hij in 1974, eerst voor zichzelf en daarna voor collega-leraren; een jaar later bood hij zijn eerste pijp aan een Duitse handelaar aan. Na een overgangsperiode van drie jaar gaf hij in 1979 zijn vaste baan als leraar op om fulltime pijpenmaker te worden. Ook zijn band op het gebied van grondstoffen dateert uit diezelfde jaren: vanaf 1974 kocht hij blokken van de Italiaanse briarhandelaar Filippo Romeo. Pijpen gemaakt van dit zeer sterk gerijpte hout worden onder verzamelaars aangeduid als "Romeo".

Werkbank en methode

Hij staat erom bekend dat hij het merendeel van zijn machines zelf bouwde en aanpaste; er wordt verteld dat de motor die de schuurband aandrijft, ooit van een koffiemolen was. Hij geldt als een van de weinige freehand-meesters die het luchtkanaal met de hand boren, zonder dit aan een machine over te laten. Zijn steeltjes (stem) snijdt hij met de hand uit vulkaniet van topkwaliteit; hij is van mening dat een dun mondstuk het roken uitdroogt. In welke fase van de productie zich ook een gebrekkig blok voordoet, het wordt afgekeurd. Hij heeft zijn jaarlijkse productie beperkt tot een paar honderd pijpen, en gaf de voorkeur aan het ontvangen van kopers in zijn eigen atelier thuis boven het tonen van zijn werk op beurzen; als enige collega die hij bezocht, wordt Bo Nordh genoemd. Zijn vormen worden gerekend tot de traditie van de Deense school.

Stempels, gradaties en continuïteit

Volgens registers van handelaren en verzamelaars worden Joura-pijpen gemarkeerd met een gradering met meerdere niveaus: gezandstraalde (sandblast) stukken blijven ongegradeerd; gladde stukken volgen de niveaus 7, 8, 9 en A, daarboven staat de Infinity-serie, en helemaal bovenaan staat de zeldzame King-gradatie. Joura onderscheidt zich bovendien doordat hij met een stempel aangeeft waar de briar vandaan komt: een ster staat voor Corsica, een tabaksplant voor Sardinië, en een blad voor hout uit Zuid-Frankrijk. Bij sommige pijpen staat ook het jaar waarin het blok werd gekocht op het stempel.

Jouras zoon Fabian Joura begon na zijn schoolopleiding op zijn negentiende bij zijn vader te leren en kreeg op zijn twintigste verjaardag zijn eigen stempel: een F met twee stippen, met daarnaast en erboven de naam Joura in een cirkelvorm geplaatst. De officiële website van Karlheinz Joura is al een tijd niet meer online; de werking van het atelier gaat binnen de familie in Bremen door.