Kharitonov: Een Hedendaagse Artisan-signatuur uit Moskou

Kharitonov is de naam die de Moskouse maker Andrey Kharitonov aan zijn handgemaakte pijpen geeft. Kharitonov, die in 2019 begon te werken met briar, maakte binnen twee jaar van deze bezigheid zijn voltijdse beroep; tegenwoordig wordt hij beschouwd als een van de meest gevolgde namen van de hedendaagse handgemaakte productie in Rusland. Wat zijn pijpen herkenbaar maakt, is het gebruik van in het lichaam gecarveerde texturen samen met donkere contrastkleuring.

Een Lange Voorbereiding op de Pijp

Volgens de overlevering werd hij in 1961 in Moskou geboren en heeft hij zijn hele leven in deze stad doorgebracht. Zijn kennismaking met de pijp gaat terug tot zijn twintigste verjaardag, dus 1981: die dag kreeg hij van zijn oudere broer een uit kersenhout gesneden pijp cadeau, en in de daaropvolgende decennia was hij nooit zonder pijp. Tijdens deze lange periode als roker begon hij ook met reparatiewerk; hij verving gebroken mondstukken, verstevigde gebarsten stelen en herstelde versleten lichamen (stummels). In het voetspoor van zijn broer probeerde hij ook zelf zijn eigen pijpen uit kersenhout te snijden. Het eigenlijke keerpunt kwam echter in 2019, toen hij in Moskou een winkel opmerkte die Italiaanse briar verkocht; met de blokken die hij dat jaar aanschafte, maakte hij zijn eerste pijpen van briar.

Vormen Bouwen Zonder Draaibank

De jaren in de reparatie hadden hem vertrouwd gemaakt met handgereedschap, maar niet met de uitrusting van het pijpenmaken; in het begin had hij ook geen eigen atelier. Omdat de klassieke Europese vormen zijn ontwikkeld om op een draaibank te worden bewerkt, was het voor hem zonder draaibank onmogelijk om dit repertoire binnen te gaan. Zo sloegen zijn vroege werken van meet af aan een vrije (freehand) weg in: experimentele vormen, die voortkwamen uit wat het blok toeliet. De eerste pijpen die hij deelde op Russische pijpenforums kregen niet de belangstelling die hij verwachtte: het gemeenschappelijke punt van de kritiek was dat de vormen niet comfortabel in de hand lagen en zich eerder tot verzamelaars dan tot rokers richtten. Daarna richtte Kharitonov zich op ontwerpen die het gebruik en de handvatting vooropstelden. Deze koerswijziging betekende geen terugkeer naar de vormcatalogi van de twintigste eeuw; hij nam zijn maatstaf uit de hedendaagse artisan-lijn die voortkomt uit de Deense school.

Textuur, Verf en Accentmaterialen

Het meest onderscheidende kenmerk van zijn huidige werk is zijn oppervlakteopvatting. In plaats van gangbare oppervlaktebehandelingen zoals rustikering en zandstralen, plaatst hij duidelijk in de briar gecarveerde patronen naast glad gepolijste vlakken. Ook de contrastkleuring, gebaseerd op tinten walnoot, koper en pruim, wordt beschouwd als onderdeel van zijn signatuur. Hij bewerkt zijn lichamen uit Italiaanse briar, zijn mondstukken uit eboniet. Als accentmateriaal gebruikt hij zilver, koper-nikkel en exotische houtsoorten; de versiering waar hij het vaakst naar grijpt, is gefossiliseerd mammoetivoor. Hij heeft een aparte belangstelling voor bamboe: bochten die moeilijk te realiseren zijn met briar en eboniet, verkrijgt hij vaak met dit materiaal.

Voltijds Pijpenmaker

Volgens de overlevering had hij eind 2020 vijftig pijpen voltooid; met de opbrengst daarvan richtte hij zijn atelier in. In 2021 bereikte de jaarlijkse productie honderdtien stuks, en het aantal binnenkomende bestellingen was voldoende om zijn baan op te zeggen en over te stappen op voltijds meesterschap. Sindsdien wordt gezien dat hij vrijer omgaat met ontwerp en opnieuw toenadering zoekt tot de ongewone vormen van zijn vroege periode. Hijzelf zegt nog steeds op zoek te zijn naar een eigen stijl; in de bronnen worden onder de namen waarmee hij zich verwant voelt Russische makers genoemd zoals Viktor Jasjtilov, Misja Revjagin en Aleksej Charmalov. Voor een signatuur uit een oudere generatie in Rusland kan het artikel Grechukhin worden geraadpleegd.